Доўгая чарга ў Еўропу

25 лютага Еўрапарламент прыняў прынцыпова важнае рашэнне: "Украіна можа разлічваць на сяброўствам у ЕС падобна любой еўрапейскай дзяржаве, якая прытрымліваецца прынцыпаў свабоды, дэмакратыі, паважае правы чалавека і фундаментальныя свабоды". Відавочна, што такая фармулёўка адносіцца і да Беларусі, хоць і зразумела, што пра яе (як, зрэшты, і Украіны) уступленне ў Еўразвяз ў агляднай будучыні гаварыць не даводзіцца. А як ідуць справы ў іншых дзяржаў, якіх ужо стаяць у чарзе ў Еўропу?

Лідэры

У непасрэднай блізкасці ад мэты, мяркуючы па ўсім, знаходзяцца Харватыя, Македонія і Ісландыя. У ліпені мінулага года парламент апошняй прагаласаваў за прадастаўленне ўраду мандата на пачатак перамоваў аб уступленні краіны ў Еўразвяз, а Рада ЕЗ дала зялёнае святло яе афіцыйнай заяўцы, даручыўшы Еўракамісіі прадставіць сваё меркаванне на гэты конт.

Рэйк'явік разлічвае стаць членам ЕС у наступным годзе. Ісландыя ўваходзіць у Шэнгенскую зону і ў Еўрапейскую эканамічную супольнасць, да таго ж яе заканадаўства ўжо зараз на тры чвэрці адпавядае агульнаеўрапейскаму. Гэтыя абставіны, без сумнення, спрыяюць працэсу інтэграцыі, аднак пра яго паспяховае завяршэнне казаць рана.

Справа ў тым, што ў выпадку адабрэння заяўкі, пытанне аб далучэнні краіны да Еўразвязу будзе вынесенае на агульнанацыянальны рэферэндум. Між тым, большая частка грамадзян выступае супраць: паводле дадзеных ліпеньскага сацыялагічнага апытання, пра сваё нежаданне бачыць Ісляндыю ў членах ЕС заявілі 48,5% рэспандэнтаў, тады як «за» выказаліся толькі 34,7%. У гэтым заключаецца карэннае адрозненне краіны ад усіх астатніх прэтэндэнтаў, дзе такой праблемы не існуе.

Што тычыцца Харватыі, то ў верасні было знятая апошняя фармальная перашкода для пачатку яе перамоваў аб уступленні: Славенія паведаміла аб сваёй згодзе ўрэгуляваць з дапамогай міжнародных пасрэднікаў 18-гадовую спрэчку аб марской мяжы дзвюх краін, якой Любляна абгрунтоўвала сваё вета.

Так што ў хуткім часе перамовы павінны пачацца. ЕС патрабуе ад Заграба ўзмацніць барацьбу з карупцыяй і арганізаванай злачыннасцю, умацаваць судовую сістэму і палепшыць супрацоўніцтва з трыбуналам ААН па ваенных злачынствах у былой Югаславіі. Харватыя спадзяецца стаць паўнавартасным членам еўрапейскай сям'і ў 2011 годзе, у Брусэлі ж мяркуюць, што гэта адбудзецца годам пазней.

У апублікаванай у канцы мінулага года справаздачы Еўракамісіі аб пашырэнні было сказана, што ўрадам краін ЕС варта пачаць перамовы аб членстве з Македоніяй, паколькі краіна дасягнула "пераканаўчага прагрэсу ў прыярытэтных рэформах". Больш за тое, у адрас Скоп'я не было зроблена нейкіх асаблівых заўваг.

Існуе, аднак, на першы погляд несур'ёзны фактар, які, тым не менш, ужо перашкодзіў Македоніі стаць членам НАТО. Гаворка ідзе аб асцярогах Афінаў, што Македонія можа прад'явіць Грэцыі тэрытарыяльныя прэтэнзіі, паколькі ў той маецца ўласная правінцыя з такой жа назвай. Дарэчы, да гэтага часу ўсе члены Еўразвяза і НАТА (за выключэннем Турцыі) прызнаюць Македонію пад імем Былая Югаслаўская Рэспубліка Македонія.

Аўтсайдэры

У згаданай справаздачы Еўракамісіі гаворыцца, што іншыя кандыдаты - Сербія, Албанія, Боснія і Герцагавіна, Чарнагорыя і Косава - рухаліся да членства нераўнамерна. У прыватнасці, Албаніі неабходна забяспечыць вяршэнства закона і незалежнасць судовай сістэмы, а таксама гарантаваць свабоду і абарону СМІ. Але асабліва нездавальняюча ацэньваецца сітуацыя ў Босніі, дзе лідэры этнічных супольнасцяў не змаглі дамовіцца аб узаемадзеянні ў правядзенні рэформаў.

Затое рашучыя крокі ў апошні час робіць Сербія. Пасля таго, як у снежні мінулага года Нідэрланды знялі апошнюю перашкоду на шляху яе еўраінтэграцыі, быў падпісаны мемарандум аб узаемаразуменні. Гэтым дакументам мяркуецца падтрымка намаганняў Сербіі па выкананні абавязацельстваў, звязаных з членствам у ЕЗ, у тым ліку ў сферы дзяржаўнага кіравання, удасканалення нарматыўна-прававой базы, прымянення праграм у сферах энергазберажэння і абароны прыроднага асяроддзя.

Акрамя таго, ад Белграда па-ранейшаму патрабуецца садзейнічанне ў пытанні аб выдачы Міжнароднаму трыбуналу па былой Югаславіі ў Гаазе падазраваных у ваенных злачынствах (ваенных дзеянняў 1992-1995 і 1998-1999 гг..

Падчас свайго нядаўняга турнэ па Балканам новы кіраўнік еўрапейскай дыпламатыі Кэтрын Эштон сустракалася з прэзідэнтам краіны Барысам Тадзічам, і запэўніла яго ў прыхільнасці ЕЗ да хутчэйшага збліжэньня з Сербіяй. Калі Рада ЕЗ ўхваліць заяўку Белграда да лета, то ўжо да канца года Сербія можа афіцыйна стаць кандыдатам у сябры Еўразвяза, што абяцае ёй немалыя дывідэнды: як падлічылі сербскія эканамісты, толькі з спецыяльных фондаў ЕЗ для кандыдатаў яна зможа штогод атрымліваць 450 млн еўра.

Віцэ-прэм'ер па пытаннях еўрапейскай інтэграцыі Бажыдар Джэліч заявіў нават, што яго краіна «можа быць тэхнічна гатова ўступіць у ЕЗ у 2012 годзе», што малаверагодна. Больш рэальным тэрмінам з'яўляецца сярэдзіна наступнага дзесяцігоддзя.

Асаблівы выпадак

У ліпені мінулага года Турцыя, еўразійская краіна з 74-мільённым насельніцтвам, адзначыла паўстагоддзя з падачы сваёй першай афіцыйнай заяўкі на ўступленне ў Еўразвяз, які тады яшчэ называўся Еўрапейскай эканамічнай супольнасцю. У 1963 годзе бакі прынялі пагадненне аб асацыяваным членстве, у якім згадваліся таксама перспектывы паўнапраўнага.

Аднак на тое, каб атрымаць афіцыйны статус кандыдата, у Турцыі пайшло амаль 40 гадоў, і яшчэ 6 на тое, каб пачаць перамовы па ўмовах далучэння да блоку, што адбылося ў 2005 годзе. З тых часоў Анкара адкрыла перамовы па 11 з 35 напрамкаў Агульнага збору заканадаўчых актаў ЕЗ (acquis communautaire), якія кожны кандыдат павінен ўпісаць у сваё заканадаўства.

Адна з галоўных прычын затрымкі - рознагалоссі з нагоды Кіпра. У 1974 годзе, пасля інспіраванага Грэцыяй перавароту, Турцыя захапіла паўночную частку выспы, і яе войскі знаходзяцца там да гэтага часу. Яна таксама з'яўляецца адзінай краінай, якая прызнае дзяржаву турэцкіх кіпрыётаў.

У 2006 годзе з-за таго, што Анкара не выканала сваіх абавязацельстваў, адмовіўшыся ўпускаць кіпрскія караблі і самалёты ў свае парты і паветраную прастору, ЕЗ заблакаваў далейшыя дыскусіі па 8 перамоўных абласцях.

Аднак ёсць і больш сур'ёзная перашкода - шэраг вядучых краін ЕЗ увогуле сумняваецца ў мэтазгоднасці прыёму Турцыі ў арганізацыю. Так, прэзідэнт Францыі Нікаля Сарказі спаслаўся на яе геаграфічнае становішча, а Аўстрыя, Германія і Нідэрланды пастаянна ўздымаюць пытанне аб тым, што будзе, калі грамадзянамі Еўразвяза стануць 70 млн мусульман. Яшчэ будучы бэльгійскім прэм'ерам, цяперашні старшыня Еўрапейскага савета Херман ван Рампей таксама выступаў катэгарычна супраць, заяўляючы што «хрысціянскія фундаментальныя каштоўнасці Еўропы апынуцца падарваным».

Як следства, турэцкае грамадства адварочваецца ад ЕЗ. Паводле дадзеных апытанняў, зараз за ўступленне выступаюць менш за 35% жыхароў, і галоўная прычына гэтага - думка пра тое, што яны не патрэбныя Еўропе.

Экзотыка

Месяц таму, знаходзячыся з візітам у Ізраілі, італьянскі прэм'ер Сільвіё Бэрлюсконі зрабіў чарговае экстравагантную заяву: ён паабяцаў прыкласці ўсе намаганні, каб Ізраіль увайшоў у ЕЗ. Дарэчы, паводле апытанняў, 75% ізраільскіх габрэяў і 40% ізраільцянаў-арабаў хацелі б бачыць сваю краіну там, хоць сам Тэль-Авіў жадання ўступіць у блок да гэтага часу не выказваў.

Сапраўды, Ізраіль з'яўляецца як дэмакратычнай краінай, так і цалкам здатнай кандыдатурай ў эканамічным плане. Ён ужо ўстанавіў з ЕЗ прывілеяваныя гандлёвыя адносіны і ўносіць сваю лепту ў даследчы бюджэт Саюза.

Ўзнікае, праўда, пытанне, ці з'яўляецца Ізраіль еўрапейскім дзяржавай? Хаця галоўнай перашкодай у дадзеным выпадку застаецца невыкананне абавязковага крытэра - мірных адносін з суседзямі.

Такім чынам, нягледзячы на эканамічны крызіс і яўную стомленасць ад сваіх апошніх пашырэньняў, Еўразвяз у прынцыпе ад дадзенага працэсу не адмаўляецца. На жаль, на сучасным этапе афіцыйная Беларусь наўрад ці гатовая зрабіць з абнадзейлівага рашэння Еўрапарламента па Украіне адпаведныя высновы.

n-europe.eu