Друкаваць Камэнтары (144) RSS

Эсэiстыка



Як можна быць літвінам

Аляксей Дзермант

Літоўшчына, літоўская ідэя, калі заўгодна, міф аказаўся надзвычай жывучым, бо і ў пачатку XXI ст. ён працягвае сваё існаванне, натхняе, узрушвае, выклікае дыскусіі, што, на нашую думку, толькі пацвярджае яго аўтэнтычнасць і неўміручасць.

У “Пярсідскіх лістах” Мантэск’е, дзе аўтар ад імя прыдуманага персідскага вандроўніка рэзка крытыкуе тагачаныя парадкі ў Францыі, адзін з персанажаў са шчырым здзіўленнем пытаецца “Як можна быць персам?”. Французам XVIII ст. было цяжка ўявіць, як чалавек можа быць персам ды яшчэ крытыкаваць самую прагрэсіўную краіну Еўропы. Блізка тая ж занепакоенасць, а часам спалоханасць і недабразычлівасць адчуваецца у шэрагу нядаўніх рэфлексій, прысвечаных літоўскай плыні, што пакрысе афармляецца ў асадах беларускай інтэлектуальнай і публічнай сферы.

 

Збянтэжанасць перад рознымі варыянтамі літоўскіх праектаў выклікае найперш адзін прынцыповы момант: “для ідэолагаў і носьбітаў гэтых праектаў панятак “ліцьвін” даўно адасобіўся ад “беларускай прапіскі”, ператварыўшыся ў альтэрнатыўны беларускаму нацыянальны (з прэтэнзіямі на этнічны) праект [1]. Далейшая засцярога грунтуецца на адчуванні небяспекі гэткай літоўскасці для Беларусі як канстанты, якая мусіла б мець агульнапрынятую нацыянальную метатэорыю, што навучыла б нас "ня толькі адрозьніваць інтанацыі смаку ў вашай шклянцы вады, але і — прыняць і урэшце палюбіць гэты букет, ня прагнучы адмаўляць ці абіраць у ім штосьці" [2]. Метафара кісла-салёна-салодкага кактэйлю пад рознымі найменнямі досыць папулярная ў сучасных пратаганістаў беларускай ідэі: “метатэорыя” (Аляксей Бацюкоў), “дыскурс Беларусі” (Валянцін Акудовіч). Але мы не будзем дэтальна абмяркоўваць гэтыя ідылічныя варыянты “грамадскай дамовы”, а паспрабуем акрэсліць ім альтэрнатыву ў варунках рэальнай “вайны ідэяў” ды засяродзім увагу на тым, каму і чым літоўшчына гэтак муляе вока.

 

СЛАВЯНЕ VERSUS БАЛТЫ

 

Змагацца з літоўшчынай у Беларусі звычайна пачынаюць здалёк — ад даўніх этнічных супольнасцяў. У прыватнасці, спрабуюць усяляк мінімізаваць уплыў балцкага субстрату ў этнагенезе беларусаў, спрасціць этнакультурную генеалогію беларускага народу, звёўшы яго толькі да славянскага чынніку. Пры гэткім падыходзе адно славянскае апазнаецца за тое, што мае дачыненне да паўстання сучасных беларусаў, а балцкі складнік не ўпісваецца ў гэтую схему. Усё балцкае атаесамляецца толькі з літоўцамі, славянскае — толькі з беларусамі.

 

Акурат такой стратэгіі трымаецца гісторык Ігар Марзалюк, які ў сваёй кніжцы, прысвечанай міфам беларускай адраджэнскай гістарыяграфіі, з выкрывальніцкім імпэтам абрынуўся на даследчыкаў балцкай спадчыны ў Беларусі, у тым ліку, і на аўтара гэтых радкоў. І. Марзалюк наўпрост ухіліўся ад разгляду нашай навуковай аргументацыі і гэта цалкам зразумела, бо аб’ём літаратуры, што прысвечана балцкай тэме ў беларускім кантэксце, якую мы выкарыстоўваем у сваіх працах, перавышые сотні адзінак у разнастайных галінах веды: лінгвістыка, археалогія, антрапалогія, этнаграфія, міфалогія ды інш. і на яе аспрэчанне магілёўскаму знаўцу яўна не хапіла б адной танюткай брашуры. Таму ён вырашыў абмежавацца выключна ідэалагічнай контраргументацыяй. Нам закідваецца ні больш ні менш як нацыянальная здрада:


 “у іх выпадку мы маем справу з даўняй беларускай інтэлігенцкай хваробай — нацыянальнай фрустрацыяй, імкненнем адмовіцца ад рэальна існуючай традыцыі, а значыць, і ад сваёй спадчыннай беларускасці, са спробай атаясаміць сябе з больш паспяховым, атрымаўшым больш высокі ўзровень сацыяльнай сатысфакцыі, суседам. “Заўчора” — ператварэнне ў паляка, “учора” — у велікаруса, “сёння” — у балта. Шыльды розныя, а сутнасць тая ж самая: нацыянальнае рэнегацтва, уцёкі ад саміх сябе..." [3].

 

Калі б І. Марзалюк працягваў заставацца на пазіцыях гістарычнай навукі, а не ўласнай ідэалогіі, то заўважыў бы, што гэткае “ператварэнне” спадарожнічала этнакультурным і моўным працэсам у нашым краі, бадай, усё апошняе тысячагоддзе. Славянізацыя і рутэнізацыя балтаў праз хрост паводле ўсходняга абраду, змена даўняй этнічнай тоеснасці: крывічы, літва, ятвягі, радзімічы і г.д. на этнаканфесійную — рускую, змена ідэнтычнасці русінскай арыстакратыі праз канверсію ў каталіцтва на літоўска-польскую, паўстанне “заходнерусізму” ды атаесамленне з неад’емнай часткай “общерусской” супольнасці і як вынік — масавая русіфікацыя. З гэтай перспектывы зусім незразумела, чаму за пункт адліку тутэйшай традыцыі бярэцца толькі адна з кропак на лініі “ператварэння” — навяртанне ў рускасць.

 

Інтэгральная нацыянальная традыцыя павінна ўлучаць і іншыя складнікі, пагатоў, іх роля была далёка не мізэрнай. Нашую традыцыю немагчыма ўявіць без балцка-паганскага і літоўска-каталіцкага складнікаў. Адметна, што І. Марзалюк


"не выключае католікаў з беларускага этнагенезу, ён проста падзяляе агульнапрынятае ў літоўскай, польскай, а таксама беларускай (працы М. Грынблата) этналагічнай літаратуры палажэнне аб тым, што ядро сённяшніх беларусаў-католікаў Заходняй Беларусі мае літоўскае паходжанне" [4].

 

Таксама магілёўскі гісторык лічыць мадэрнізацыяй цверджанне пра тое, што ўжо ў XIV — XVII стст. гэтае насельніцтва было беларускамоўным і працэс моўнай беларусізацыі балтаў (літоўцаў) Заходняй Беларусі скончыўся толькі ў XX ст. [5], хаця папраўдзе не скончыўся ён і дагэтуль. Сёння на захадзе нашай краіны жыве каля мільёну беларусаў-каталікоў (нашчадкаў г.зв. старакаталікоў) і няма нічога дзіўнага ды заганнага, калі ў іх асяроддзі абуджаецца цікавасць да ўласнага літоўскага паходжання, з’яўляецца імкненне да ўсведамлення сябе літвінам. Іхная спадчынная літоўскасць мае гэткае ж права на існаванне як і беларускасць.

 

Апрача таго, падкрэслім, што наўпростае дачыненне да балцкай, літоўскай спадчыны маюць не толькі беларусы-каталікі ды літоўскія палякі, але і нашчадкі сярэднявечных русінаў — праваслаўныя беларусы. Нядаўна некаторыя аўтарытэтныя даследчыкі выказаліся за перагляд традыцыйнага меркавання пра тое, што хрост у XIV ст. правеў дакладную мяжу паміж літвінамі-каталікамі і русінамі-праваслаўнымі. Акадэмік Зігмас Зінькявічус на падставе аналізу лінгвістычных матэрыялаў: дыялектаў літоўскай і беларускай моваў, тапаніміі, антрапаніміі, царкоўнай тэрміналогіі прыйшоў да высновы, што ўсходнехрысціянская хваля была вельмі інтэнсіўнай і пакінула глыбокія сляды. Ужо з першых часоў яе з’яўлення пачалося шырокае пранікненне элементаў новай культуры сярод балтаў. Тады ж яны пачалі масава пераймаць многія асабістыя імёны, што даваліся падчас хросту, а разам са з’яўленнем славянскага пісьменства пачаўся працяглы і складаны працэс замены спрадвечнай балцкай мовы на ўсходнеславянскую.

 

З. Зінькявічус мяркуе, што насельнікі Цэнтральнай і Усходняй Беларусі паводле паходжання таксама


“былі ўласна літоўцамі, толькі гаварылі на іншай мове і перайшлі з паганства ў хрысціянства ўсходняга абраду. Гэтае насельніцтва складала значную частку ўсіх жыхароў Вялікага Княства Літоўскага. У сувязі з гэтым шпаркае і значнае пашырэнне Літоўскага гаспадарства не было нейкай асаблівай з’явай, “цудам”, як гэта можа здацца. Яго рост і ўмацаванне былі справаю, найперш, карэннага літоўскамоўнага насельніцтва, аднак важную ролю ў гэтым адыгралі і тыя былыя этнічныя літоўцы, пра якіх ідзе гаворка вышэй. І яны былі ня меншымі патрыётамі сваёй дзяржавы, чым тыя, якія захоўвалі сваю спрадвечную мову. Асабліва гэта тычыцца тае часткі насельніцтва, з якое пасля ўтварыліся беларусы, бо іх тэрыторыя пражывання ўвайшла ў склад Вялікага Княства Літоўскага раней, чым тэрыторыі іншых усходніх славян (дакладней, славянізаваных балтаў) [6].

 

Між іншым, гэты погляд амаль ідэнтычны тэзісу І. Марзалюка аб тым, што хрост балтаў у “рускую” веру ўрэшце прыводзіў да іх ментальнай і моўнай рутэнізацыі [7], толькі пачатак гэтага працэсу мусіць быць адсунуты раней, а яго арэал, мяркуючы па ўсім, ахопліваў усю будучую этнічную тэрыторыю беларусаў (на перыяд X — XIII стст. мы маем звесткі пра існаванне вялікіх балцкіх анклаваў вакол Пінска, Менска, на паўднёвым захадзе ад Магілёва, вакол Смаленска, на паўднёвым захадзе ад Віцебска, на поўдзень ад Полацка ды інш. [8]. Істотна заўважыць, што панятак “літоўскі”, “літва” у азначаны перыяд фактычна ператварыліся ў метаэтнонім, які ў асяроддзі рускіх кніжнікаў стасаваўся да балцкіх этнічных супольнасцяў далёка на ўсход ад “летапіснай” Літвы [9].

 

Адсюль вынікае, што балцкі (літоўскі) этнічны субстрат можа быць падставай, прынамсі, для зацікаўлення літоўскай традыцыяй і ідэнтычнасцю не толькі сярод беларусаў-каталікоў. І калі літоўшчына раптам зноў абвяшчае пра сваё існаванне вуснамі беларусаў — гэта ня ёсць дзіўным, бо і ў еўрапейскіх краінах натуральным чынам адбываюцца аналагічныя працэсы. У прыватнасці, даследчык феномену этнічнасці Аляксандр Мыльнікаў заўважае, што даўнія этнасы не знікаюць зусім і ўваходзяць у склад новых супольнасцяў як


“кельты ў Вялікабрытаніі ды Францыі, славяне ў Паўночнай Нямеччыне, аланы на Каўказе” і пры гэтымрудыменты іх культурнай традыцыі “або, прынамсі, гістарычныя ўспаміны пра яе пры ўзнікненні спрыяльных для гэтага абставінаў здатныя ажываць (або ажыўляцца). Адным са сведчанняў гэтага служыць рэзкі рост у Заходняй Еўропе апошніх дзесяцігоддзяў рухаў культурнага рэгіяналізму, названага нямецкім навукоўцам Д. Гердэсам “паўстаннем правінцыі” [...] Гэтыя працэсы Гердэс адсочвае пераважна на прыкладах Брэтані, Корсікі, Эльзаса, Аксітаніі ды іншых рэгіёнаў Францыі, якая дагэтуль здавалася монаэтнічнай. Аднак шмат у чым падобныя з’явы выяўляюцца не толькі ў краінах Заходняй Еўропы, калі новае жыццё набываюць этнонімы народаў, якія, здавалася б, даўно сыйшлі з гістарычнай сцэны‘" [10]

Па сутнасці, актуалізацыя балцкай і літоўскай спадчынай у Беларусі — гэта аналагічны зварот да тутэйшай культурнай традыцыі, таму закіды І. Марзалюка пра яе адмаўленне выглядаюць недарэчнымі. Гэта проста вяртанне да яе першапачаткаў. І тут рэнегатам ды ўцекачом ад самога сябе, які адмыслова нівелюе балцкі / літоўскі складнік радаводу беларусаў і нават, калі меркаваць паводле прозвішча, далёкія балцкія карані радаводу ўласнага выступае хутчэй сам І. Марзалюк [11].

 

РУСІНЫ VERSUS ЛІТВІНЫ


Гісторыя ўзаемадзеяння, а нярэдка канфрантацыі літоўскай ды рускай традыцыі на нашых землях налічвае ўжо больш як тысячагоддзе. Спачатку гэта былі культурныя ды вайскова-палітычныя сувязі паміж рускімі княствамі і літвой, затым — адносна мірнае падпарадкаванне гэтых княстваў літоўскай уладзе, пазней — змаганне паміж літоўскім і рускім набілітэтам за дамінаванне ў дзяржаве (грамадзянская вайна Жыгімонта Кейстутавіча і Свідрыгайлы), пасля чаго пачаўся павольны працэс кансалідацыі прадстаўнікоў абодвух партый у адну палітычную нацыю [12]. Варта згадаць і знешнепалітычнае вымярэнне гэтай канфрантацыі — геапалітычнае і вайсковае ходанне Літоўскай і Маскоўскай дзяржавы за дамінацыю ў рэгіёне і права кансалідацыі вакол сябе земляў колішняй Русі. Міждзяржаўная канфрантацыя завяршылася ў канцы XVIII ст. акупацыяй тэрыторыі Рэчы Паспалітай і знікненнем Вялікага Княства Літоўскага з палітычнай мапы. З таго часу літоўская традыцыя на нашых землях пакрысе выціскаецца са свядомасці і гістарычнай памяці тутэйшых людзей, а замест яе рэалізуюцца розныя адмены рускай ідэнтычнасці. На скрыжаванні аднаго з яе варыянтаў — “заходнерусізму” ды краёвага патрыятызму літоўска-польскай арыстакратыі паўстае ўрэшце і беларуская нацыянальная ідэя [13].

 

Між тым, відавочна, што літоўшчына дагэтуль прысутная як складнік гэтай нацыянальнай ідэі, а канкурэнцыя між двума традыцыямі працягваецца па сёння ў спрэчках палітычных і культурных дзеячоў, публіцыстыцы і навуковых даследаваннях. Можна згадаць некалькіх даследчыкаў, якія з пэўнай доляй умоўнасці далучаюцца да “літвінскай” (Алесь Смалянчук, Святлана Куль-Сяльвестрава, Алесь Белы) і “русінскай” (Ігар Марзалюк, Алег Латышонак, Георгій Галенчанка) плыні ў гістарычнай навуцы. Да апошніх дадамо яшчэ і досыць шматлікіх прыхільнікаў “заходнерусізму”, якія вылучыліся рэзкай крытыкай і непрыйманнем літоўшчыны [14]. У апошніх публікацыях навукоўцаў таксама адбываецца рэвізія папулярнай, але спрошчанай і гістарычна некарэктнай візіі мінуўшчыны, калі пад Жамойцю у складзе ВКЛ разумеецца уся тэрыторыя сучаснай Літвы, пад Літвой — толькі Беларусь, а пад Руссю — Украіна. На падставе такіх даўніх інтэрпрэтацый тэрмінаў узводзіцца “нацыяналістычная” канцэпцыя пра тое, што паўстанне і развіццё ВКЛ — з’явы амаль выключна “беларускай” гісторыі, роля ж сучасных літоўцаў (“жамойтаў, летувісаў”) была мінімальнай. Аднак аналіз гістарычных крыніцаў, старых картаграфічных матэрыялаў паказвае, што Літва ў XVI — XVII стст. — гэта усходняя палова сучаснай Літвы і амаль уся заходняя Беларусь, Русь у рэгіянальным сэнсе — усходняя частка Беларусі, а Жамойць размяшчаецца на захадзе Літоўскай Рэспублікі [15]. Пры гэтым рэгіянальны харонім Літва пазначаў тэрыятарыяльнае ядро ВКЛ і, відаць, асацыяваўся з абшарам дысперснага рассялення балтаў [16], ва ўсходняй часцы якога адбывалася паступовая асіміляцыя балцкамоўнага насельніцтва.

 

З іншага боку, з’явілася тэндэнцыя гіпербалізацыі рускага чынніку ў беларускай этнічнай гісторыі коштам літоўскага. І. Марзалюк следам за Г. Галенчанкам [17] уважае толькі праваслаўных русінаў за продкаў беларусаў і пры гэтым цвердзіць, што тэрмін “Літва” ў XIV — XVI стст. ужываўся ў некалькіх асноўных сэнсавых значэннях:

1. палітонім або азначэнне ўсёй дзяржавы — ВКЛ;

 

2. харонім, або “Літва” ў вузкім сэнсе — гістарычны цэнтр дзяржавы, які складаўся з заходнебеларускіх і ўсходнелітоўскіх земляў;

 

3. Літва ў сэнсе этнічна балцкім [18].

 

Але ўсе гэтыя сэнсы маюць беспасярэдняе дачыненне да прашчураў сучасных беларусаў (як і літоўцаў) або значнай іх часткі, таму нельга пагадзіцца з тым, што толькі тэрмін “Русь”, “русін”, “рускі” быў іх адзіным ды агульным эндаэтнонімамі і толькі праваслаўе было традыцыйнай рэлігіяй [19]. Гэтае спрэчнае цверджанне лёгка абвергнуць, згадаўшы, што сам І. Марзалюк не выключае з беларускага этнагенезу хрышчаных у каталіцтва балтаў (літоўцаў). А. Латышонак, здаецца, таксама заўважыў гэтую яўную супярэчнасць, калі пісаў, што


"тыя даследчыкі, якія — як Галенчанка і Марзалюк — лічылі продкамі беларусаў і ўкраінцаў толькі русінаў, таксама дапускаюць кардынальную памылку. Гістарычныя крыніцы, якія датычаць усёй тэрыторыі, дзе пазней сфармаваліся беларусы, поруч з русінамі згадваюць таксама літоўцаў у этнічным значэнні“ [20].

 

Даследчыца Любоў Ляўшун аналізуючы канцэпт “літоўскасці” у кніжнай культуры ВКЛ XIV — XVII стст. канстатуе яго шматзначнасць і досыць складаны культуралагічны кантэкст. Яна вылучае паняткі “літвіны” / “літва” у якасці палітонімаў, этнонімаў і ідэалагемаў ды звязвае з імі паўстанне беларускай нацыі як кангламетату трох этнакультурных супольнасцяў, што складаюцца 

 

1. з нашчадкаў літвінаў праваслаўнага веравызнання, якія атаесамляюць сябе з усходнеславянскай супольнасцю і Slavia Orthodoxa у цэлым,

 

2. нашчадкаў літвінаў, якія прынцыпова не звязваюць сябе ані са Slavia Orthodoxa, ані са Slavia Latina, то бок аднолькава адмаўляюць і заходнюю, і усходнюю арыентацыю ды

 

3. нашчадкаў літвінаў, што адчуваюць сваю належнасць да Slavia Latina і заходнееўрапейскай цывілізацыі [21].

 

Схема, прапанаваная Л. Ляўшун, выклікае шэраг пярэчанняў, асабліва ў той часцы, дзе яна цвердзіць пра маргінальнасць і “адсталасць” прадстаўнікоў другой і трэцяй супольнасці на агульным усходнеславянскім і заходнееўрапейскім фоне. Неангажаваная ацэна палітычных і культурных дасягненняў гэтых катэгорый літвінаў пэўна засведчыць іх развітасць ды досыць высокі ўзровень у параўнанні з Заходняй Еўропай, не кажучы ўжо пра Расію. Думка, пра “прамежкавасць”, “сектанцтва” і “закамплексаванасць” постлітвінаў-"недалучэнцаў" і “заходнікаў”, падтрыманыя цытатай Якава Трашчанка, выдае яшчэ і выразны ідэалагічны пасыл супраць беларускага нацыянальнага руху, які мае мала супольнага з навукаю. Няпэўнасць уласнай культурнай пазіцыі і моцную залежнасць ад знешніх фактараў (ажно да антыдзяржаўнага сепаратызму і калабарацыі) праз канфесійную прыналежнасць можна заўважыць менавіта ў першай катэгорыі — праваслаўных літвінаў, або, кажучы дакладна, то русінаў, якія ў ВКЛ не стварылі ўласную паўнавартую ідэалагему, а ў Расійскай імперыі трапілі пад праваслаўна-славянафільскі ўплыў ды былі змушаныя будаваць новую — перыферыйную беларускую ідэнтычнасць толькі з этнаграфічных “рэліктаў”.

 

Калі вярнуцца да прычыны адзначанай вышэй у поглядах І. Марзалюка ды іншых аўтараў супярэчнасці, то яна палягае ў падыходзе да разумення этнічнасці. Беларуская этнічнасць у духу вульгарнага прымардыялізму ўважаецца за спрадвечна існую, “жорстка” дэтэрмінаваную з’яву, калі веданне беларускай мовы або праваслаўнае веравызнанне сведчыць пра наяўнасць непразрыстай мяжы паміж беларускім і літоўскім. Адназначнае разуменне “русінскасці” як этнічнасці, а не канфесійнай прыналежнасці таксама здаецца не вельмі карэктным у святле апошніх тэндэнцый у навуцы [22]. Падобны падыход скажае рэальную лінгвістычную і этнакультурную сітуацыю ў рэгіёне паміж Вільняй і Менскам ды Браславам і Берасцем, а мо нават і шырэй, дзе працяглы час існавала балцка-славянскае дзвюхмоўе. Ёсць і канкрэтныя яго прыклады — дакументальныя сведчанні таго як простыя сяляне і ўрадоўцы добра валодалі як старабеларускай, гэтак і літоўскай мовай [23]. Моўнай церазпалосіцы хутчэй за ўсё адпавядала і рэальнае становішча з этнічнай самаідэнтыфікацыяй, якая магла залежыць ад розных сітуацый і кантэкстаў, у звязку з чым слушным здаецца меркаванне Генадзя Сагановіча:


“У ВКЛ, думаю, можна было адначасова быць і “літвінам”, і “русінам” — гэта не выклікала канфлікта ў свядомасці таго часу, і толькі ў індустрыяльным грамадстве адначасовая прыналежнасць да некалькіх нацый стала немагчымай" [24].

 

У падобным рэчышчы разважаў і выбітны знаўца балцка-славянскіх дачыненняў Уладзімер Тапароў:


“мяжа паміж балцкім і славянскім праходзіла не толькі ў прасторы і часе, але і праз адзін народ, адну культуру і нават праз аднаго чалавека, які роўна быў і балтам і славянінам і ў розных абставінах мог па-рознаму актуалізоўваць сваю этнічную, культурную, моўную іпастась, падобна таму, як у пазнейшы час адныя і тыя ж людзі, гарады, вёскі маглі выступаць і як “літоўскія” і як "рускія“" [25].

 

Нагадаем, што яшчэ ў XIX ст. беларускамоўныя вернікі як каталіцкага, гэтак і праваслаўнага веравызнання на Віленшчыне ды Гарадзеншчыне нярэдка апазнаваліся як літвіны / літоўцы [26]. У XX ст. этнонім “літвіны” фіксуецца этнографамі ў памежных зонах кантакту этнічных групаў на Заходнім Палессі, а геаграфічны рэгіён Літва ва ўсходнеславянскім арэале атаесамляецца з сучаснай паўночна-заходняй Беларуссю [27].

 

Больш адэкватным для апісання этнакультурных працэсаў нам здаецца спалучэнне канструктывісцкага і сімвалічнага падыходаў, паводле якога праява этнічнай ідэнтычнасці заўсёды залежала ад канкрэтнай сітуацыі і таму яна можа быць дакладна акрэслена як “сітуацыйны канструкт”. Гэта азначае, што ў розных абставінах адзін і той жа чалавек мог атаесамляць сябе з рознымі групамі і выступаць іх чальцом. Асновай для самаідэнтыфікацыі была асаблівая карціна свету, уласцівая кожнаму чалавеку, выяўленая ў міфах ды вераннях, якія ён падзяляе, у розных сэнсах, якія надаваліся людзям, элементам матэрыяльнай культуры і інстытутам, што падзяліліся на “сваіх” і “чужых”. Канструяванне этнічных адрозненняў адбывалася ў шчыльнай сувязі з узнікненнем сацыяльных групаў, інстытутаў, палітычных структураў, якія прэтэндавалі на асаблівае становішча, ды іх ідэалагічным афармленнем, то бок абгрунтаваннем свайго існавання і дзеянняў. Але ў збіранні групаў адыгрывала важную ролю не толькі гэтая “палітыка”, але “традыцыя”, эсэнцыяй якой быў міф пра супольнае паходжанне, здатны аб’яднаць і паставіць пад адзін штандар людзей рознага паходжання. Носьбітам традыцыі як правіла быў адносна невялікі калектыў, звычайна — вайсковая эліта, які захоўваў яе і перадаваў другім групам, уцягнутым у працэс збірання [28].

 

Прыкладам дзеяння падобнага механізму этнічнай ідэнтыфікацыі можа быць міф пра рымскае паходжанне літоўскай арыстакратыі, які мусіў быў падкрэсліваць яе апрычонасць ад польскай і русінскай. Шляхта русінскага паходжання паступова ўцягвалася ў працэс “збірання” агульнай палітычнай нацыі пад літоўскай эгідай ды ўрэшце пачынае ўсведамляць сябе літвінамі. Адначасна з гэтым у Рэчы Паспалітай фармуецца агульная польская палітычная нацыя, у межах якой літоўская шляхта захоўвала ўласную этнічную адметнасць і гістарычную свядомасць. Літоўска-русінска-польскі арыстакратычны сінтэз абумовіў з’яўленне таго, што атрымала назоў “літвінскай культурнай традыцыяй” у беларускім кантэксце. У ёй вылучаецца шэраг характэрных рысаў: літоўскі патрыятызм, ідэалізацыя гісторыі ВКЛ; каталіцкая (уніяцкае) веравызнанне бальшыні носьбітаў гэтай традыцыі; талерантнасць у дачыненні да прадстаўнікоў іншых станаў, этнасаў, канфесій; польскамоўнасць (пры гэтым утварыўся адмысловы варыянт польскай мовы — "пальшчызна крэсовая“) [29].

 

Сучасныя спрэчкі даследчыкаў і публіцыстаў тычыцца менавіта разумення сутнасці традыцыі, яе рэальных і міфалагічных складнікаў, іх герархіі, яны вядуць навуковае ды ідэалагічнае змаганне за права вызначаць яе змест і адпаведна фарміраваць нацыянальную ідэнтычнасць беларусаў. Літоўскі міф у сваім часе перамог, бо русіны, ня здолеўшы стварыць прывабную, моцную версію свайго, пачалі пераймаць міф літоўскі. Таму можна згадзіцца з Валерам Булгакавым, што


"прысваеньне польскай ці літоўскай традыцыі як уласнай лішні раз сьведчыць пра слабасьць ці хімэрычнасьць аўтэнтычнай рускай" [30].

 

Але гэтая трапная выснова вымагае змены акцэнтаў. У дачыненні да літоўскай і літоўскай-польскай традыцыі казаць пра “прысваенне” — некарэктна, бо для значнай часткі беларусаў яна не менш аўтэнтычная за рускую. Свой пройгрыш у ідэалагічнай канкурэнцыі асобныя прадстаўнікі былой русінскай эліты ВКЛ змаглі кампенсаваць ужо толькі пасля знікнення гэтай дзяржавы праз рознабаковую дзейнасць у рэчышчы паноўнай ідэалогіі Расійскай імперыі —


"хуткасць асіміляцыйных працэсаў у Беларусі не растлумачыць адно агрэсіўнасцю каланіяльных наратываў — у вялікай ступені яны былі вынікам абумоўленай культурнымі і гістарычным чыннікамі гатовасцю рускай эліты ВКЛ да калабарацыі з расейскім імперскім урадам“ [31].

 

Менавіта ў гэтым можна заўважыць асноўныя прычыны ды перадумовы з’ўялення “заходнерусізму”.

 

БЕЛАРУСЫ VERSUS ЛІТВІНЫ

 

Яшчэ адна заўважная тэндэнцыя — спроба адчужання, проціпастаўлення беларускага і літоўскага пад выглядам патрыятычнай адданасці беларушчыне. Вельмі празрыста пра гэта прамаўляе А. Латышонак:


“беларуская нацыянальная ідэя развівалася ў ідэалагічным змаганні з літоўскай нацыянальнай ідэяй. Безумоўна, не абышлося пры гэтым без узаемных уплываў. Тым не менш, беларуская нацыянальная ідэя ў сваёй “чыстай форме” наагул несумяшчальная з літоўскаю, паколькі гэтыя ідэі адносяцца да розных сістэмаў духоўных, культурных і гістарычных каштоўнасцяў" [32].

 

Чым тады ёсць чыстая беларуская ідэя? Пералічым асноўныя яе складнікі, якія вынікаюць з аналізу працаў ідэалагічных пурыстаў беларускасці: славянства, руская генеалогія, праваслаўе, мова. Відавочна, што гэтыя складнікі былі б вельмі блізкія любому прарасійскаму нацыяналісту, хіба што трэба яшчэ прызнаць беларускую мову самастойнай, а не дыялектам расійскай. Але гэта насамрэч непрынцыпова, усе астатнія каштоўнасці супадаюць.

 

Прынцыповым ёсць адрынанне літоўскасці, як робіць гэта А. Латышонак, характаразуючы "літоўскі міф":


"Ён вельмі распаўсюджаны, і ягоныя прыхільнікі зацята адмаўляюць любую іншую традыцыю. Сапраўдныя міфы адпавядаюць вельмі глыбіннай праўдзе, але ў гэтым выпадку літвінскі міф — фальшывы і шкодны для беларускасці" [33].

 

Мяркуючы паводле тэкстаў прыхільнікаў выключна рускай генеалогіі беларускай нацыянальнай ідэі менавіта яны зацята адмаўляюць любую іншую традыцыю, а канкрэтна, традыцыю літоўскую, хаця больш справядлівым было б прызнасць, што беларускасць у яе незалежніцкім вымярэнні сфарміравалася як літоўска-рускі сімвалічны сімбіёз. І ўжо кожны тутэйшы чалавек праз ўласнае рэгіянальнае паходжанне, веравызнанне, культурныя, эстэтычныя і ідэалагічныя прыхільнасці знаходзіць у ім найбольш адпаведнае для сябе. Спробы змусіць палюбіць усё агулам, у тым ліку нешта далёкае, у свойскасці якога ёсць сур’ёзныя паставы сумнявацца, мы б назвалі не лаяльнасцю да пэўнай версіі нацыянальнай генеалогіі дзеля ўяўнага адзінства, а інтэлектуальным бальшавізмам. Адасабленне ад літоўскай традыцыі і навязванне рускай у якасці адзінай легітымнай асновы для беларускай нацыянальнай ідэі выдае памкненне на “зачыстку” культурнай памяці ад “іншародных” элементаў. Рэальныя гістарычныя асновы і працяглае існаванне сярод беларусаў “літоўскага міфа”, рост цікавасці да яго, як і колькасці прыхільнікаў — найлепшае сведчанне яго адпаведнасці “глыбіннай праўдзе”. А вось што сапраўды шкодзіць нацыянальнай ідэі, дык гэта недальнабачнае змаганне з ім.

 

На жаль, гэта разумеюць далёка не ўсе. З’яўляюцца нават адмысловыя "антылітвінскія трактаты" [34], дзе прыхільнікам літоўскай традыцыі прыпісваюцца ўсемагчымыя заганы — ад постмадэрнізму да карыстання беларускай мовай. Абвінавачанне ў постмадэрнізме грунтуецца на закідах у адмаўленні беларускага нацыяналістычнага метанаратыву, шызафрэнічнасці і нават наўмысным “забойстве” асобы. Тут варта зрабіць патрэбныя ўдакладненні. Паслядоўныя “літвіны”, якія апелююць да ўласнай традыцыі і кажуць пра яе актуальнасць для Беларусі, крытыкуюць нацыяналістычны метанаратыў не з пазіцый адмаўлення метанаратыву як такога, а з пазіцый герархічнасці і легітымнасці. Канстатуецца відавочны крызіс сканструяванага нацыяналістамі класічнага канцэпту беларускай ідэі і ідэнтычнасці, ставіцца пад сумнеў яго выключнасць і спробы “узурпацыі” грамадскага меркавання пад яго эгідай з гледзішча агульнай гісторыі Краю. Як сродак супраць негатыўных наступстваў яго нетрываласці і магчымага распаду разглядаецца з’яўленне паралельнай “сістэмы каардынатаў” у выглядзе элементаў літоўскай традыцыі, паўстанне новай культурнай герархіі. Тактыка герархізацыі культурнай прасторы можа служыць лекам ад сапраўднай шызафрэнічнасці — расколу беларускага соцыюму на “свядомых” і “несвядомых” адносна нацыяналістычнага наратыву. З гэтага гледзішча, літвінізм — з’ява, якая не адпавядае сутнасным катэгорыям постмадэрну, але найбольш адэкватная азначэнню “кансерватыўнай рэвалюцыі” як антыэгалітарнай, фундаменталісцкай альтэрнатыве мадэрнісцкім і постмадэрнісцкім устаноўкам [35], што апелюе да аўтарытэту Традыцыі ў шырокім разуменні. У прызнанні аўтарытэту і герархіі палягае выйсце і для асобы, але не дзеля “смерці”, а дзеля ператварэння ў іншы кшталт, пазбаўлены комплексу паразніцтва і нямогласці, якія пераследуць беларускі рух усё апошняе стагоддзе.

 

Супраць літвінаў высоўваюцца і фармальныя закіды, гэткія як змешванне катэгорый свядомасці і ідэнтычнасці:


"“Літвіны” блытаюць ці наўмысна падмяняюць свядомасць на ідэнтычнасць [троху раней тлумачыцца адрозненне паміж імі: “самасвядомасць — у значэнні ‘здавацца сабе”, ідэнтычнасць — у значэнні “быць’” — А. Дз.]. Самасвядомасць шляхецкай палітычнай нацыі або заходнебеларускага насельніцтва (або і тое, і другое) выдаецца за “сапраўдную” беларускую ідэнтычнасць... Гэтую ідэнтычнасць выявілі этнографы і філолагі ў 19 ст., а існавала яна, як, было ўжо сказана, дзесьці з 12-13 ст. Аказалася, што панямонскія славянамоўныя літвіны ідэнтычныя па мове і культуры не літоўцам, а падняпроўскім і падзвінскім беларусам, гэтаксама як і ўсходнія палешукі. І ўжо на базе гэтага адкрыцця пачаў фармавацца беларускі нацыянальны рух“ [36].

 

Ідэнтычнасць у такім разе гэта не проста нейкая замкнёная ў сабе самасць (самасвядомасць), але тое, што можа найперш быць засведчана вонкавым назіральнікам, нездарма “антылітвін” апелюе менавіта да гэткіх фіксацый моўных або этнаграфічных рэалій. Але любая фіксацыя — гэта найчасцей і пэўная інтэрпрэтацыя, а фактычна канструяванне таго ці іншага кантэксту, дзеянне якога добра праілюстраваў І. Марзалюк:


“менавіта “злыя”, “змаскалізаваныя” мясцовыя беларускія інтэлектуалы “заходнярускай” (і ці не першым — Міхайла Баброўскі) традыцыі першымі пачалі скарыстоўваць “лінгвістычны” аргумент — родную мову насельніцтва — дзеля акрэслення яго нацыянальнай прыналежнасці. Менавіта яны, а не высакародныя краёўцы, залічылі ў шэрагі беларускага народа старакаталіцкае, у асноўнай сваёй масе балцкага паходжання, насельніцтва Заходняй Беларусі“ [37].

 

Магілёўскі гісторык неаднойчы прызнае, што насельніцтва Заходняй Беларусі (гістарычнай Літвы) мае збольшага балцкае (літоўскае) паходжанне, але створаны “заходнерусамі” кантэкст, дзе мова выступае вызначальным і, бадай, адзіным крытэрыям этнічнасці цалкам выключыў для яго перспектыву тамтэйшай літоўшчыны (славянскамоўнай Літвы), хаця іншыя інтэрпрэтацыі на падставе веравызнання, свядомасці або традыцыйнай культуры і тапаніміі маглі б там засведчыць прыкметную прысутнасць літоўскага і таксама польскага кантэксту [38].

 

Калі ўжыць тую ж самую метадалогію да сучасных беларусаў, то выявіцца, што іх ідэнтычнасць ужо варта вызначаць не паводле рэальнай моўнай сітуацыі, бо пераважаная бальшыня насельніцтва Беларусі сёння размаўляе па-руску і тады яна мусіла б прызнавацца часткай расійскага народу (як гэта часта і робіцца, асабліва нашымі ўсходнімі суседзямі), а паводле самасвядомасці. Такім чынам атрымліваецца, што рускамоўны беларус — сапраўдная ідэнтычнасць, а вось беларускамоўны літвін — гэта ўжо постмадэрнісцкая самасвядомасць. Толькі выдае на тое, што гэта і ёсць блытаніна паняццяў ды маніпуляванне імі дзеля патрэбаў уласнай інтэрпрэтацыі, то бок тое, у чым вінаваціць аўтар “антылітвінскага трактату” сваіх апанентаў.

 

Дарэчы, некаторыя беларускія інтэлектуалы, здаецца, свядома ўжываюць падобныя падыходы, параўн. заяву Сяргея Дубаўца:


"Беларус — гэта назва, за якой стаіць подзьвіг, і легенда, за якой — культура. За літвінам сёньня нічога такога няма, яшчэ толькі трэба зьдзейсьніць подзьвіг, стварыць легенду й культуру" [39].

 

 Цікава, а які канкрэтна подзвіг за гэтай назвай маецца тут на ўвазе? Калі звярнуцца да яе гістарычных пачаткаў, то высвятляецца, што


"з’яўленне беларускай дзяржаўніцкай ідэі звязана з асобай беларускага палкоўніка Канстанціна
Паклонскага, якога даводзіцца ўвогуле senso scricto прызнаць першым беларускім палітыкам... Канстанцін Паклонскі быў шматразовым здраднікам. Ён здрадзіў польскаму каралю і вялікаму князю літоўскаму Яну Казімеру на карысць гетмана Запароскага вайска Багдана Хмяльніцкага, таму — на карысць цара Вялікай і Малай Расеі Аляксея Міхайлавіча. У сваю чаргу, цару ён здарадзіў, вярнуўшыся на польска-літоўскі бок...“ [40].

 

Як бачым, “подзвіг” першага беларускага палітыка заключаўся ў шматразовай здрадзе, — ці не таму П. Васючэнка і В. Акудовіч звяртаюць увагу на тое, што “комплекс здрады” нібы арганічна знітаваны з беларускасцю і нават бачаць у гэтым адну з падставаў яе выжывання [41]?

 

Якая ж легенда ды пачатковы змест стаяць за ёй? Даследнік беларускага нацыяналізму В. Булгакаў досыць шчыра адказвае на гэтае пытанне:


“Белая Русь, больш вядомая як Беларусь, — гэта літаратурны твор, які ўпершыню фіксуецца ў летапісах XIII ст. (“Incipiunt descriptiones terrarum”), верагодна, адносна цяперашняга расійска-карэльскага памежжа. Пазней гэты паразітычны блукаючы назоў ужываўся ў дачыненні розных украінскіх рэгіёнаў, усёй Маскоўскай дзяржавы, Паўночнага Прычарнамор’я і Прыазоўя, Пскоўскай вобласці ды іншых усходнееўрапейскіх тэрыторый. У часы Вялікага княства Літоўскага яго рускія землі ніколі ў дзяржаўных дакументах не называліся “беларускімі”. Толькі ў 1555 г. тэрмін “Белая Русь” быў ужыты “з вонкавай пазіцыі” для апісання часткі Вялікага княства Літоўскага. У канцы 1570-ых ён пашыраецца на акупаваную з 1563 г. Іванам Жахлівым частку ВКЛ", а пазней, у перыяд пасля акупацыі Расійскай імперыяй “пашырэнне тэрмінаў “Беларусь” і “беларусы” доўгі час было справай каланіяльнай адміністрацыі, а не нацыянальных агітатараў — і кансерватыўная сялянская маса сустрэла іх з засцярогай, і ў шэрагу беларускіх рэгіёнаў са спецыфічнай канфесійнай сітуацыяй ён не прыжыўся дагэтуль" [42].

 

Блізу да падобных высноваў прыйшоў і этнолаг Павал Церашковіч:


“палітыка веды, што праводзілася расійскай адміністрацыяй у другой палове ХІХ ст. у мэтах змагання з паланізмам, прыводзіла да канструявання “уяўнай Беларусі” — гісторыка-фальклорна-этнаграфічнай цэльнасці, якай раней ніколі не існавала... Я цалкам і напоўніцу аддаю сабе справаздачу ў тым, што “беларускасць” разглядалася ўладай як праява “спрадвечна рускага” характару краю. Аднак без урадавых высілкаў у гэтым накірунку стварэнне ўласна нацыянальнага беларускага праекту было б наўрад ці магчымым. Больш таго, каланіяльная палітыка веды не пакінула нацыянальнаму руху магчымасці выбару этноніма. Яго актывістам прыйшлося змірыцца са слабай, але ўжо звыклай формай “Беларусь” пры патэнцыйнай магчымасці іншых варыянтаў, што больш дыстанцуюць ад Расіі, гэткіх як “літвіны” і "крывічы" [43].

 

Такім чынам, мы можам абгрунтавана сцвердзіць, што беларускасць як прадукт каланіяльнай палітыкі веды стала ў пэўны час найбольш пашыранай формай тутэйшай ідэнтычнасці. Аднак асаблівых прычынаў для таго, каб пыхліва выхваляцца гэтым у духу С. Дубаўца мы не бачым, бо як не намагаліся нацыянальныя ідэолагі і актывісты напоўніць беларускасць некаланіяльным зместам асноўным паказчыкам паспяховасці іх варыянту нацыянальнай ідэі мелася быць здабыццё ды працяглае трыманне рэальнай палітычнай ды культурнай улады. Зважаючы на гэта, паспрабуем выказацца гранічна, — “заходнерускі” варыянт беларускасці аказаўся больш жыццяздольным ды запатрабаваным не толькі праз перманентную адміністрацыйную і ідэалагічную падтрымку звонку, але і праз большую адпаведнасць пачатковым мэтам ды перспектывам “чыстага” беларускага праекту як такога.

 

Абвінавачваюцца літвіны таксама ў “паразітаванні” на беларускіх дасягненнях, нават мове, за чым бачыцца ці не адмаўленне ў праве карыстацца яе літаратурным варыянтам. Аргумент пра мову папраўдзе бязглузды, бо як вядома, кадыфікацыя літаратурнай беларускай мовы была супольнай справай прадстаўнікоў розных культурных традыцый: літоўска-польскай, заходнерускай, уласна беларускай. Накідваць камусці з сучасных іх прыхільнікаў ярлык “паразіта” за факт карыстання беларускай мовай выдае хутчэй на паранаідальнае трызненне. І забывацца пра тое, што шмат дзеля кадыфікацыі гэтай мовы зрабілі тыя, хто вельмі крытычна ставіўся да самога канцэпту беларускасці, прыкладам, Вацлаў Ластоўскі або Ян Станкевіч — прыкрая непавага да іх руплівай працы. Пагатоў, яшчэ невядома, хто насамрэч на чым паразітуе, згадайма хаця б тую аграмадную ролю, якую выконвае вобраз літоўскай дзяржаўнасці ў фарміраванні гістарычнай памяці беларусаў або спекуляцыі адносна статусу старабеларускай мовы ў канцэлярыі вялікага князя ды нават герб “Пагоня”, які беларусы спадкавалі ў якасці нацыянальнага сімвала менавіта з ВКЛ. Больш таго, заўважым, што беларускасць хаця б без каліва літоўскасці зноў ператвараецца ў хімеру або правінцыйную адмену “общерусскости”. Апошнія пятнаццаць гадоў існавання “дэлітуанізаванай” Рэспублікі Беларусь — добры гэтаму прыклад.

 

УСВЕДАМЛЕННЕ ЛІТВЫ

 

Літва — гэта пачаткова балцкая этнакультурная ды палітычная супольнасць, метраполія, што лакалізавалася паміж Менскам і Коўняй, якая ў Сярэднявеччы здолела пашырыць сваю ўладу на вялізарныя абшары, стварыўшы адно з наймагутнейшых гаспадарстваў свайго часу — Вялікае Княства Літоўскае, Рускае, Жамойцкае ды інш.

 

Змяняючы цягам стагоддзяў свае межы, культурны ды моўны ландшафт, Літва не толькі захавала сваё этнічнае ядро, але і пакінула багатую спадчыну, спадкаемцамі якой могуць сябе лічыць прадстаўнікі некалькіх сучасных народаў: перадусім літоўцы, беларусы і літоўскія палякі. Літвіны, літоўцы, lietuviai — этнонім і палітонім, які іх усіх аб’ядноўвае на розных узроўнях. Так, у розныя часы сэнс і змест гэтых найменняў ня быў аднолькавы, але тут ёсць дзве стратэгіі: усяляк спрабаваць іх адасобіць адзін ад аднаго, нават проціставіць альбо, наадварот, знайсці агульную аснову, супольны грунт, з якога выраслі ўсе адмены літоўшчыны. Менавіта другую, інтэгральную візію, прыкладам, дэманстраваў адзін з прадстаўнікоў “краёвага” руху, што аб’ядноўваў нашчадкаў шляхецкай палітычнай нацыі ВКЛ, — Баляслаў Ялавецкі, які пісаў:


"Жыхар Палангі, Коўні, Вількаміра, Свянцян альбо Вільні, Горадні, Наваградка і нават Менску ёсць літоўцам, незалежна ад таго, ці ён гутарыць па-літоўску, па-польску або па-беларуску. Увесь уклад ягонага жыцця, звычаяў, сам сэнс ягонага існавання нагэтулькі паўсюдна аднолькавы, што апрача мовы цяжка заўважыць якую-кольвек іншую розніцу. А гэта пацвярджае, што на ўсім абшары Літвы жыве адзін народ, спаяны цягам стагоддзяў супольнай крывёй літоўцаў, палякаў і беларусаў" [44].

 

Блізкія погляды выказваў і Мячыслаў Давойна-Сыльвэстровіч:


"...Літоўскі народ складаецца пераважна з насельніцтва, ...якое гаворыць трыма мовамі... Тых, што гавораць па-літоўску і прапагандуюць гэтую сваю мову ў справе нацыянальнага адраджэння назавём літвінамі-народнікамі. Тых, што гавораць па-польску або па-беларуску, але ня ўмеюць па-літоўску, уважаючы сябе за літвінаў і спрыяючы справе адраджэння літоўскага народу назавём літвінамі-патрыётамі. Тых, што ўважаюць сябе за палякаў і беларусаў, але прагнуць згоды з літоўскімі народнікамі і патрыётамі, працуючы над культурным, эканамічным развіццём Літвы, у якой нарадзіліся і якую палюбілі, назавём літвінамі-грамадзянамі“ [45].

 

Нягледзячы на тое, што ў працэсе паўстання сучасных нацый гэтая повязь была шмат у чым перарваная, а тэрыторыю былога ВКЛ шматкроць па-жывому раздзяралі дзяржаўныя межы, якіх ніколі не было раней, гэтая лучнасць працягвае існаваць ды аднаўляцца ў розных формах, у тым ліку і як тутэйшае літвінства. Таму найбольш прадуктыўным шляхам здаецца разуменне спадчыны ВКЛ не як фактару падзелу і ўзаемных прэтэнзій, што часта сустракаецца ў сённяшніх нацыянальных гістарыяграфіях і папулярных дыскусіях, але як агульную непадзельную скарбонку нашай мінуўшчыны і аснову ідэнтычнасці народаў-спадкаемцаў гэтай дзяржавы.

 

Вялікае Княства Літоўскае дае ўнікальны прыклад рэальнай калектыўнай ідэнтычнасці з гарманічным стаўленнем да кожнай этнічнай і рэлігійнай групы. Беручы пад увагу гэтую ментальную і соцыякультурную спецыфіку тутэйшай прасторы эпох Сярэднявечча і Рэнесансу, цалкам правамерна, высунуць тэзіс пра тое, што рэгіён ВКЛ з’яўлялася арганічным утварэннем, якое мае рэальную, а не сканструяваную гісторыю. “Рэгіён ВКЛ”, такім чынам, варта разглядаць як нашую супольную Айчыну. Гэта тое, да чаго апелявалі згаданыя вышэй “краёўцы”, адна з ідэолагаў руху — Канстанцыя Скірмунт гэтак тлумачыла сутнасць “краёвасці”:


“Краёвая ідэя ёсць гармоніяй трох адвечных народных стыхій нашага краю: літоўскага (разам з латышскім), польскага і русінскага ў іх спрадвечнай бацькаўшчне Літве і Беларусі; яна ёсць згодай тых стыхій у супольнай грамадскай працы для агульнага дабра пры вольным і самастойным культурным развіцці кожнага з іх” [46].

 

Гэта, бадай, і ёсць найбольш адэкватная формула для беларускай агульнанацыянальнай “метатэорыі”. Краёвы патрыятызм, зварот да супольных традыцый, прызнанне беларускай мовы як агульнай каштоўнасці поруч з прызнаннем важнасці польскай і літоўскай моваў для Краю — гэта можа стаць падмуркам для паразумення прадстаўнікоў розных плыняў і партый. Між іншым, у цяперашніх культурных, геапалітычных, эканамічных варунках кансерватыўны варыянт “краёвай” ідэі можа стаць сапраўдным выратаваннем для еўрапейскай, рэгіянальнай і этнічнай ідэнтычнасці. На яе грунце можна пазбыцца і недарэчных міжнацыянальных супярэчнасцяў, якія сёння на тле глабальных тэндэнцый выдаюць на самазабойчую глупоту.

 

Фактычна, нягледзячы на знікненне ВКЛ з палітычнай мапы, да пачатку XX ст. сённяшнія Літва і Беларусь былі часткамі аднаго этнакультурнага і геапалітычнага абшару, а нашыя народы ўтваралі адну соцыякультурную прастору, належалі да адной духоўнай, метафізічнай Айчыны. Узгадаем словы Францішка Багушэвіча, які апазнаваў беларушчыну ў межах даўняй Літвы: "А ў сярэдзіне Літвы як тое зярно ў гарэху была наша зямліца" [47]. Спробы знайсці ў гісторыі рэгіёну штосьці выключна беларускае або літоўскае ў гэтай відалі выдаюць на праявы непавагі як да шматграннай культуры ВКЛ, гэтак і да цяперашніх народаў-суседзяў, бо соцыякультурныя структуры Вялікага Княства ёсць першаснымі і самадастатковымі ў дачыненні да цяперашніх нацыянальных дзяржаваў. Адсюль вынікае патрэба пошуку, даследвання і культывавання таго, што лучыць беларусаў, літоўцаў і літоўскіх палякаў: агульных этнічных вытокаў, традыцыйнай культуры, гістарычнай мінуўшчыны. Акурат тут і цяпер карыснае існаванне літвінаў з гэткім жа пакліканнем, пра якое колісь казала пані Скірмунт у дачыненні да нашай арыстакратыі:


"мы ёсць перадусім жывою часткаю гістарычнага грамадства Літвы і Беларусі з адзінымі нацыянальнымі каштоўнасцямі ды маем абавязкі адносна яго як такога... мы ёсць вартаўнікаміі культуры і гістарычнай праўды, захавальнікамі супольных традыцый“ [48].

 

Як можна заўважыць, зацятыя спрэчкі наконт ролі кожнага з нашых народаў у супольнай гісторыі насамрэч не высвятляюць ісціну, а распальваюць варажнечу, выгодную толькі знешнім сілам [49]. Менавіта таму варта адмовіцца ад нікчэмных закідаў у літоўскі бок ды пачаць замест гэтага прыязны дыялог, пры гэтым адначасна спрабуючы па-іншаму ўсвядоміць сябе, сваю краіну і народ. Беларусы, якім папраўдзе рупіць спадчына ВКЛ, ня мусяць марна патрабаваць тое, чаго нібыта нехта несправядліва “пазбавіў”, але павінны найперш адкрыць сапраўднага літвіна ў сабе — у сэнсе этнічным, рэгіянальным, грамадзянскім. Цвердзіць тое, што літвіны ў Беларусі — гэта асобная нацыя, “мікраэтнас” і намагацца любымі метадамі адасобіцца ад беларусаў з нашага гледзішча недарэчна і контрпрадуктыўна. Больш перспектыўнай здаецца пазіцыя паводле якой літвін — гэта найперш тутэйшы прыхільнік літоўскай традыцыі, той, хто свядома яе культывуе і працягвае. Пры гэтым рэальная ідэнтычнасць літвінаў можа грунтавацца на некалькіх падставах:

 

- усведамленне ўласнага балцкага (літоўскага) паходжання, незалежна ад ведання балцкай (літоўскай) мовы (як прыкладам было з польскамоўнымі літвінамі-"краёўцамі“) — gente Lithuani natione Albarutheni;

 

- тэрытарыяльнае паходжанне з гістарычнага рэгіёну Літва, лакалізаванага паміж Менскам і Коўняй;

 

- “гістарычны” патрыятызм да Вялікага Княства Літоўскага або “рэгіёну ВКЛ”, сантымент да яго традыцыі і культуры (параўн. словы князя Мацея Радзівіла, прамоўленыя ў часе нядаўняга візіту ў Беларусь: "зусім не важна, хто я па пашпарце — паляк, літовец ці беларус. Галоўнае, што ў сэрцы я адчуваю сябе грамадзянінам Вялікага Княства Літоўскага" [50]).

 

Гэтыя асновы ідэнтычнасці можна таксама дапоўніць візіяй “літоўскага свету” — Pax Lithuanica, які аб’яднаў бы шырэйшы абшар. У адрозненні ад Брытанскай садружнасці або франкафоннага свету тут асноўным крытэрам належнасці замест колішняй палітычнай залежнасці і панавання адзінай мовы, была б супольная гістарычная памяць, дзяржаўная ды культурная традыцыя. Да гэткага “літоўскага свету”, апрача сучасных Літвы і Беларусі, што складалі ядро ВКЛ, можна было б далучыць яшчэ і Польшчу, Украіну, заходнюю частку Расіі, Латвію, Малдову.

 

ЛІТОЎСКАЯ ТРАДЫЦЫЯ

 

Паспрабуем у агульных рысах акрэсліць у чым жа карэніцца літоўская традыцыя? Найперш гэта вялізарны пласт паганскай культуры ў беларуска-літоўскім краі, і хоць вынікам хросту ўрэшце стаў яго падзел на дзве часткі: праваслаўную і каталіцкую, менавіта ў дахрысціянскія часы мы можам знайсці шмат агульнага, агульнае таксама і тое, што нягледзячы на фармальную хрысціянізацыю, наш край і дагэтуль застаецца запаведнікам спрадвечных веранняў і ўяўленняў. З гэтага, бадай, вынікае адметнасць і унікальнасць Літвы, што дасягнула найвышэйшай магуты менавіта як паганская дзяржава, імперыя...

 

Як мяркуюць некаторыя аўтары, Літва нават мае пэўныя рысы асобнай цывілізацыі, якая паўставала яшчэ ў язычніцкія часы [51]. Гінтарас Бераснявічус вызначае у якасці яе прыкметаў гарманічную ўпісанасць у мясцовы прыродны ландшафт, спалучэнне натуральнага і культурнага:


“У цывілізацыі, да якой мы належым, не было гарадоў, метраполій, характэрных для цывілізацыі “каменю”. Тым не менш, яна мае ўсе прыметы цывілізацыі. І змяшчае ў сабе іншыя прынцыпы. Яе сутнасць — беспасрэднае кіраванне стыхіямі і першаснымі элементамі. Выкарыстанне прыродных рэчаў і натуральных элементаў у будаўніцтве цывілізацыі. Гэта цывілізацыя стыхій. Не прыродны стан, у якім стыхіі ды рэчы, звяры і ворагі нападаюць як непазбежная даніна, а племя выжывае, рэагуючы, змагаючыся ў пошуках месца, сховішча і палявання ў лесе, або вандруючы ў стэпах і займаючыся жывёлагадоўляй. І не земляробства — там, дзе арашаецца ўрадлівы пласт, утвораны штогадовымі паводкамі. Мы дзейнічаем інакш. Цэглу цывілізацыі мы ствараем з прыродных элементаў. Гэта экалагічная цывілізацыя. Яе цаглінкамі было дрэва, яе цэментам — мох, зямля і пясок [...] Мы мелі сваю цывілізацыю, таму што мелі тыя ж самыя “полісы” — нашыя гарадзішчы. Над антычнымі гарадамі, “полісамі”, выраслі акропалі, над нашымі селішчамі — гарадзішчы і святыя курганы. Тры тысячы курганоў у этнічнай Літве — пірамідаў у Егіпце нашмат менш. Нас лучылі гарадзішчы, капцы, святыя месцы..." [52].

 

Гэткі вобраз Літвы, які праз стагоддзі транслюецца яе традыцыяй і безадносна часу ўзнаўляецца ў самых розных формах, можна заўважыць амаль ва ўсіх мысляроў, мастакоў, літаратараў, нават палітыкаў, якія вылучаліся асаблівай чуйнасцю да духу сваёй Радзімы. Прыкладам, паводле Томаса Венцлавы гэта выразна выяўляецца ў паэзіі Адама Міцкевіча, дзе


"землі колішняга Вялікага Княства Літоўскага служылі своеасаблівым хронатопам, сімвалічнай прасторай лясоў і азёраў, прасякнутымі духоўнымі плынямі і якія беспасярэдне межавалі з іншым светам. Гэта быў свет самоты і чароўнасці, таямнічасці і жуды, меланхоліі і трывогі..." [53].

 

Падобнае пра “літоўскага пясняра” мяркуе І. Марзалюк:


“Для Адама Міцкевіча вобраз старасвецкай Літвы — адназначна вобраз балцкай дзяржавы. [...] “Свае” багі — багі балцкія, літоўская мова — мова балцкая, свае спевы — то спевы вайдэлотаў“ [54].

 

Сапраўды з гэтым можна згадзіцца, з чым нельга згадзіцца, дык гэта гэта з тым, што балцкая спадчына Літвы

не мае да беларусаў ніякага дачынення. Як бачым, польскасць Адама Міцкевіча не замінала яму лічаць сваёй літоўскую традыцыю, таму тут не павінна быць перашкодаў і для беларусаў.

 

Даследчыкі пытання хрысціянізацыі Усходняй Еўропы таксама звярнулі ўвагу на феномен рэлігійнай сітуацыі ў Вялікім Княстве Літоўскім, якое да Крэўскай уніі заставалася фармальна паганскім гаспадарствам. Але гэта не пярэчыла яго адэкватнаму функцыянаванню — міжнароднаму (не вяло да выключэння мірнага, у тым ліку саюзніцкага, узаемадзеяння з суседнімі хрысціянскімі краінамі і не спараджала толькі перманентную варажнечу) ды ўнутранаму (не замінала узаемакарыснай палітычнай і вайсковай супрацы язычніцкай Літвы ды яе эліты і хрысціянскага насельніцтва дзяржавы) [55]. Гэтая акалічнасць у купе з наяўнасцю шматлікіх элементаў паганскага паходжання ў беларускай культуры дазваляе адрынуць як непраўдзівыя словы І. Марзалюка, пра тое, што "па-за межамі хрысціянства няма беларускага народа, няма яго высокай культуры, няма гісторыі, пісьменнасці, мастацтва, літаратуры, усяго таго, што робіць нас рэальна далучанымі да свету еўрапейскай цывілізаванасці ў трох вялікіх еўрапейскіх хрысціянскіх традыцыях — праваслаўнай, каталіцкай і пратэстанцкай“ [56]. Без вялізарнай антычнай паганскай спадчыны ў выглядзе старагрэцкай філасофіі і мастацтва, рымскага права і палітычнай формы не было б ніякага сучаснага канону еўрапейскай цывілізаванасці, а хрысціянства засталося б адной са шматлікіх юдэйскіх сектаў.

 

Вядома, лацінская культура зрабіла вызначальны для далейшага цывілізацыйнага развіцця ўплыў на Літву, які абумовіў з’яўленне мясцовых кшталтаў архітэктуры, музыкі, пісьменства, адукацыі. Але зважаючы на рэлігійнае вымярэнне гэтага ўплыву (пашырэнне каталіцызму), мы не павінны абсалютызаваць яго і забывацца на адметнасць тутэйшай рэлігійнасці, якая таксама стала сінтэзам этнічнай традыцыі ды хрысціянскіх элементаў, што надзвычай яскрава бачна і сёння ў г.зв. “народным хрысціянстве” вяскоўцаў. Пры чым гэтым духоўным сінтэзам былі прасякнутыя і прадстаўнікі вышэйшых станаў грамадства, скажам, як адзін з апошніх “грамадзянаў ВКЛ” Чэслаў Мілаш:


"Я быў ахрышчаны ў адной маленькай драўлянай бажнічцы, адной з тых, што будавалі здаўна ў сэрцы Літвы. Бажнічка гэтая стаяла ў атачэнні старых дубоў. Гэтыя дубы маглі яшчэ несці ў сабе той старавечны язычніцкі дух, бо Літва была апошняй хрысціянізаванай краінай Еўропы. У любым разе, я дагэтуль захаваў глыбокую веру ў міфалогію дрэваў" [57].

 

Кажучы пра каталіцызм як элемент гэтага сінтэзу мы перадусім маем на ўвазе яго рымскую сутнасць, якая не заўжды супадае з сутнасцю чыста хрысціянскай [58]. Рымская форма як адно з найвышэйшых дасягненняў індаеўрапейскай культуры заключае ў сябе ідэал дзяржавы і герархіі, аўтарытэту і парадку, класічны стыль панавання і падпарадкавання, космаса супраць хаосу, гэта святарна-гераічны свет з пашанай да дысцыпліны, адвагі і гонару, пачуццём меры, стылістычнай і псіхалагічнай стрыманасцю [59]. Мабыць, нездарма літоўская арыстакратыя апелявала да “рымскага міфу” уласнага паходжання, бо і яе этас шмат у чым супадаў з этасам даўніх рымлянаў. Зрэшты, як мяркуюць даследчыкі, многія элементы сярэднявечнага інстытута рыцарства (рэлігійны сэнс вайны, пасвячэнне ў рыцары, этыка вернасці, нават геральдыка) паходзяць з дахрысціянскіх часоў [60]. Літва ў гістарыясофскім сэнсе — гэта спалучэнне балта-славянскага і рымскага, матэрыі і формы, прыроды і культуры, “лесу” і “бажніцы”: лесу як божага гаю і лесу барочных бажніцаў у гарадах.

 

Другім падставовым складнікам літоўскай традыцыі безумоўна варта назваць арыстакратызм. Уласцівы яму этас і воля сталі важнымі чыннікамі дзяржаватварэння. Менавіта гэта меў на ўвазе і адзін са слынных нашчадкаў літоўскіх ваяроў — Юзэф Пілсудскі, кажучы пра нашую супольную сталіцу, — Вільню:


"Незвычайная воля герояў паганскай Літвы, якія стварылі вялікую краіну ад мора да мора, ад муроў Масквы да берагоў Віслы, воля вялікіх рыцараў, вялікіх у дзівоснай згодзе Кейстута і Альгерда, вялікіх у сваіх спрэчках Вітаўта і Ягайлы — воля збудавала гэтыя сцены, узвяла падмуркі нашага гораду, зрабіла яго сталіцай..." [61].

 

Літва ў сваім дзяржаўным увасабленні паўставала як працяг даўняй індаеўрапейскай ваярскай традыцыі. Літоўская эліта не толькі паспяхова аб’яднала пад сваёй уладай асноўную частку земляў колішняга балцкага арэалу, яна ўдала скарысталася ўжо гатовымі формамі дзяржаўнай арганізацыі, а таксама культурнымі дасягненнямі суседніх рускіх княстваў. Арыстакратычны стан даўняй Літвы гартаваўся ў шматлікіх войнах, яго высокі культурны ўзровень фарміраваўся на грунце найлепшых дасягненняў еўрапейскай адукацыі, навукі, мастацтва. Сучаснаму беларускаму грамадству гэтага вельмі бракуе, бо месца годнай ваяўнічасці, адвагі занялі прафанічная рахманасць і прыстасавальніцтва. У звязку з гэтым тутэйшы літвінізм можна разглядаць не толькі як з’яву, што беспасярэдне вырастае з дзяржаўнага самавызначэння шляхты Вялікага Княства Літоўскага [62], але і як ідэю, што мае сярод сваіх найважнейшых асноваў арыстакратычныя каштоўнасці.

 

Такім чынам, формула літоўшчыны павінна ўлучаць названыя вышэй элементы:


"Літва мае два бакі — гэта і вясковая культура, якая захоўвае дахрысціянскія звычаі, але ж гэта і рыцарская дзяржава, заснаваная на прынцыпах шляхецкай высакароднасці і арыстакратычнай мужнасці. Два твары Януса злучаюцца ў адзінае цэлае" [63].

 

Але якім ёсць стасунак гэтай традыцыі з іншымі, чаму мы кажам пра прыярытэт літоўшчыны і вяртанне ёй належнага становішча ў беларускім грамадстве?

 

Як слушна заўважаў італьянскі традыцыяналіст Юліус Эвола:


“У кожнай гістарычнай нацыі не заўсёды можна казаць пра “традыцыю” у адзінкавым ліку [...] Амаль заўжды працэсы, што разгортваюцца ўнутры нацыі цягам стагоддзяў, маюць комплексны характар і адзначаныя разнастайнасцю фактараў ды уплываў, якія могуць як дапаўняць, гэтак і, наадварот, узаемна пярэчыць і нейтралізаваць адзін аднаго. Фактары, што пераважаюць у гэты момант, могуць праз пэўны час перайсці ў латэнтны стан, ды наадварот, і толькі састарэлы “гістарызм” па-ранейшаму намагаецца звесці ўсю складанасць гэтага працэсу да просталінейнага развіцця [...] больш вольны погляд можа выявіць у гісторыі канкрэтнай нацыі розныя, часам супярэчлівыя магчымасці, якія пэўным чынам адлюстроўваюць гэткія ж адрозныя “традыцыі” [...] менавіта ў пераломныя, крызісныя часы, якія патрабуюць рэакцыі, здольнасці валадарыць, арганізацыі на аснове цэнтральнай ідэі адасобленых і няўстойлівых народных сілаў, паўстае пытанне пра выбар традыцыі. Ва ўласнай мінуўшчыне патрэбна адшукаць ідэі, найбольш сугучныя тым людзям, якія ў падобныя моманты павінны стаць пачынальнікамі новага цыклу“ [64].

 

Дакладна ў пераломныя, крызісныя часы літоўская традыцыя ў нас становіцца найбольш актуальнай, патрэбнай. Між іншым, гэта надзвычай трапна адчуў і выявіў ў паэтычнай форме Максім Багдановіч у вершы “Пагоня”, што з’яўляецца ў момант трывогі ды прадчування небяспекі:


“Толькі у сэрцы трывожным пачую / За краіну радзімую жах, — / Ўспомню Вострую Браму святую / І ваякаў на грозных канях. / Ў белай пене праносяцца коні, — / Рвуцца, мкнуцца і цяжка хрыпяць... / Старадаўняй Літоўскай Пагоні / Не разбіць, не спыніць, не стрымаць”.

 

Здаецца, што падобныя адчуванні зусім невыпадковыя і адсылаюць нас да архетыповага узроўню свядомасці. Герб “Пагоня” — выява белага вершніка з узнятым мячом на чырвоным фоне, як сімвал літоўскай традыцыі і дзяржаўнасці карэніцца ў індаеўрапейскай / балта-славянскай міфа-паэтычнай мадэлі свету. Ён сімвалізуе, з аднаго боку, пэўны ўнутраны стан чалавека, які можна апісаць як рыцарскі дух высакароднага ваяра, а з іншага, — звязаны з гэтым станам нейкі звышчалавечы, звышнатуральны чыннік, у крытычны, пераломны, вырашальны момант (у “агоніі”) пэўнага працэсу — звычайнай прыроднай навальніцы, хваробы, змагання, вайны, усяго чалавечага жыцця, складанага гістарычнага перыяду, цэлага касмічнага цыклу і выступае ў якасці “памагатага з неба”, азначае канец “агоніі” ды наканаванне яе станоўчага зыходу [65].

 

Трансляцыю гэтага сімвала і той традыцыі, з якой ён атаесамляецца, можна прасачыць і ў грамадска-палітычным вымярэнні. Эпахальныя моманты беларускага нацыянальнага станаўлення заканамерна звязаныя як з вонкавымі іх праявамі (дзяржаўная сімволіка, агульны гістарычны і культурны наратыў), гэтак і з унутранымі (свядомая і падсвядомая маніфестацыя літоўшчыны сярод беларусаў). Акурат тут і палягае водападзел, які дазваляе нам казаць пра аўтэнтычнасць літоўскай традыцыі і хімерычнасць заходнерускай. Першая паўставала як сінтэз, кампраміс спачатку з русінскай, затым з польскай дзеля ўмацавання дзяржаўнасці і палітычнай стабільнасці, пры гэтым дазваляла існаванне розных канфесій, этнасаў, ідэнтычнасцяў у адрозненні, скажам, ад палітычных і культурных рэаліяў Масковіі. Нягледзячы на эпізоды канфратанцыі, рушчына ў даўняй Літве папраўдзе квітнела і яе заняпад збольшага звязаны з праблемамі ўнутры самой русінскай эліты ВКЛ. Другая сілкавалася рэлігійным сепаратызмам і лаяльнасцю да Расіі, якая наўпрост спрычынілася да канчатковага знікнення ВКЛ праз акупацыю Рэчы Паспалітай, непрыязным стаўленнем да “нярускіх” элементаў, шавінізмам, які падрываў этнічны і сацыяльны баланс у краі. Паказальная таксама сітуацыя, што склалася ў першай чвэрці XX ст.: “заходнерусы” за рэдкім выняткам не бачылі ніякай магчымасці для незалежнага ад Расіі існавання беларускага народу, “літвіны” актыўна супрацоўнічалі з беларускім нацыянальным рухам і дзейнічалі разам з ім дзеля дасягнення палітычнай незалежнасці. Зрэшты, і сёння рэха літоўшчыны найбольш чутнае ў асяроддзі беларусаў-"незалежнікаў“, а “заходнерускія” погляды вельмі пашыраныя сярод прарасійскай часткай грамадства. Літоўская традыцыя як складнік беларускай нацыянальнай ідэнтычнасці — гэта наймацнейшы сродак супраць найбольш небяспечнай з’явы — татальнай русіфікацыі, а вось “русіны” і “заходнерусы”, як паказвае гісторыя, на жаль, не маюць моцнага імунітэту ад калабарацыі з усходнім суседам.

 

МЕТАФАРА ІМПЕРЫІ

 

Разважанні пра рызаматычны “дыскурс Беларусі” або “кісла-салодкі кактэйль”, якія згадваліся намі ў пачатку гэтага артыкулу, выдаюць на праявы паразніцкай эгалітарысцкай філасофіі. Нацыянальная, дзяржаўніцкая ідэя заўсёды мела і павінна мець уласны стрыжань, ідэйны, культурны і палітычны асяродак, які арганізуе вакол сябе ўсе астатнія абсягі. Беларускасць нараджалася на скрыжанні культурных, рэлігійных, геапалітычных уплываў, што, як нам здаецца, і абумовіла яе супярэчлівасць, нявызначанасць, фрагментарнасць. Ёсць некалькі выйсцяў з гэтай сітуацыі. Адно з іх — спрабаваць палюбіць нясмачны кактэйль і следам за В. Акудовічам абвясціць, што “Беларусь ніколі не будзе толькі беларускай!” ды гэтак далікатна прызнаць сваю нягегласць або, наадварот, удзельнічаць у жорсткім змаганні за права вызначаць змест ды акцэнты беларушчыны ажно да прэтэнзій на выключнасць і гегемонію ў яе асадах. Апошні варыянт мы можам назіраць зараз, бо ў нашай дзяржаве пануе памяркоўная версія “заходнерусізму”, з іншага флангу да яе далучаюцца свядомыя “русінскія” гісторыкі і публіцысты, якія рознымі спосабамі намагаюцца пазвабіць літоўшчыну права на існаванне. Можна канстатаваць, што літоўшчына ў нас de factoрэпрэсаваная і маргіналізаваная. У гэтых варунках літвінства трэба разглядаць не столькі як спробу сцвярджэння купкаю рамантыкаў уласнай ідэнтычнасці, але адну з праяваў змагання за гістарычную памяць ды ўдзел у культурнай палітыцы, а таксама процістаянне ментальнай “зачыстцы”, скіраванай на тое, каб літоўская традыцыя канчаткова знікла ў нашым краі.

 

Для расійскаарыентаваных “заходнерусаў” літоўшчына непрыемная ўжо фактам сваёй наяўнасці, бо гэта “чужое”, тое, што псуе славяна-рускую “чысціню” тутэйшага люду, для некаторых беларускіх нацыяналістаў яна — “тупіковы” шлях, “шкодны” міф, марнаванне высілкаў і г.д. Але каб зразумець яе праўдзівую ролю ў паўстанні і развіцці беларускай нацыі замест “дыскурса”, “кактэйлю” і “архіпелагу” мы ўжылі б метафару імперыі. Адной з найбольш характэрных прыкметаў імперскасці ёсць наяўнасць палітычна, сацыяльна або эканамічна паноўнай метраполіі (цэнтру) і падпарадкаванай перыферыі, якая пры гэтым можа захоўваць сваю адметнасць ды аўтаномію. У часы ВКЛ тэрытарыяльнай метраполіяй была Lithuania Propria або гістарычная Літва, а Русь і Жамойць — перыферцыяльным “увасабленнем” метраполіі і стрыжнем дзяржаўнасці быў літоўскі набілітэт, што стаў ядром адзінай шляхецкай палітычнай нацыі, якая ў сваю чаргу была досыць гетэрагеннай у канфесійным ды этнічным плане.

 

Калі, усведамляючы пэўную рызыкоўнасць подобнага падыходу, экстрапаляваць вобраз імперыі на беларускае грамадства [67], то заўважым, што яно з’явілася і развівалася як вынік перакулення гэтай герархіі. Сапраўды, шмат для апазнання Беларусі як самабытнага ў этнаграфічным і моўным плане регіёна Расійскай імперыі зрабілі інтэлектуалы-"заходнерусы“ — нашчадкі “перыферыйных” сацыяльных станаў ВКЛ. Прарасійская арыентацыя была для многіх з іх спробай своеасаблівай эмансіпацыі ад яшчэ жывой традыцыі ВКЛ і Рэчы Паспалітай, літоўскага міфу, а вернасць ім акурат адрознівала патрыётаў-"краёўцаў“. Некаторыя прадстаўнікі заходнерускай партыі з “антыпанскім” афектам (прыкладам, Міхаіл Каяловіч [68]) робячы стаўку на тутэйшае сялянства як у найбольшай ступені пазбаўленую “шкодных” літоўска-польскіх уплываў “спрадвечную частку” рускага народу спрычыніліся да фармавання “мужыцкага” комплексу беларускасці. “Русінскі рэванш” стаў фактычна тым, што мы можам назваць паўстаннем сілаў ressentiment, як разумеў яго Ніцшэ. Гэта мела трагічныя наступствы, бо ў першай палове XX ст. прывяло да фактычнага адчужання беларускага руху ад краёвай эліты і нават да фізічнага яе знішчэння (згадайма хаця б трагічны канец жыцця Рамана Скірмунта). У рэшце рэшт гэта паспрыяла бальшавізацыі самой беларускай ідэі і ўтварэнню беларускай нацыі савецкага кшталту.

 

Апошнія паўтары стагоддзі месца носьбітаў літоўскай традыцыі з большым ці меншым посьпехам намагаліся заняць шмат прэтэндэнтаў: заходнерусы, сацыялісты, камуністы, нацыяналісты, інтэрнацыяналісты, постмадэрністы і г.д. Літоўскі чыннік старанна выціскаўся і выціскаецца адміністрацыйнымі, навуковымі і ідэалагічнымі высілкамі. Прыклалі да гэтага руку і тыя, каму нібыта рупіць праўдзівы радавод беларускасці. Насуперак іх перакананням, жаданае адзінства нацыі, пагатоў пад уніфікацыйным штандарам яе генеалогіі, не павінна быць самамэтай. Праўдзівая мэта, па вялікім рахунку, адна — існаванне нашага народу, яго культуры для таго, каб самастойна вызначаць свой лёс і панаваць на дадзенай нам Богам зямлі. Дзеля дасягнення гэтай мэты варта карыстацца рознымі сродкамі, у тым ліку і зваротам да тых гістарычных фактаў і рэалій, якія могуць умацаваць гэтую суб’ектнасць. Літоўшчына тут далёка не саступае рушчыне сваім творчым патэнцыялам, этнічнай і гістарычнай легітымнасцю. Яна ёсць найбольш выразнай формай нашай адметнасці, якая мае быць падмуркам любой нацыянальнай ідэі. І не проста падмуркам, але аднавіць страчаны статус культурнай “метраполіі”, а гэта значыць, што


"усведамленне сябе спадкаемцамі Вялікага Княства Літоўскага і ўсведамленне ВКЛ як найбольш працяглага, асноўнага, ключавога этапу нашай гісторыі павінна зрабіцца асновай і грунтам нацыянальна-дзяржаўнай ідэнтычнасці насельнікаў Рэспублікі Беларусь" [69].

 

Літоўшчына, літоўская ідэя, калі заўгодна, міф аказаўся надзвычай жывучым, бо і ў пачатку XXI ст. ён працягвае сваё існаванне, натхняе, узрушвае, выклікае дыскусіі, што, на нашую думку, толькі пацвярджае яго аўтэнтычнасць і неўміручасць. Таму са шчырай зычлівасцю хочацца параіць яго апанентам перастаць змагацца з тым, што немагчыма і непатрэбна перамагаць ды скіраваць свой імпэт ды высілкі на ніву станоўчай, стваральнай працы, якой яшчэ з гакам хопіць не на адну генерацыю палымяных прыхільнікаў беларушчыны.

 

А таксама варта чарговым разам нагадаць, што беларуская гісторыя і традыцыя нібы тое карэнне пераплятаецца з літоўскай, іх немагчыма падзяліць, не пашкодзіўшы жыццёвага суладдзя першапачаткаў. Са старога літоўскага дуба ападае лісце і жалуды, з іх узрастае і беларускае дрэва, камель якога ўжо іншы, ён па-свойму прадзіраецца ў неба. Але ўсё адно растуць і ўзнаўляюцца пад тутэйшым небам дубы, ствараючы разам святы гай. Літва ёсць гэткай супольнай святыняй, а ўсе, хто яе шануе — літвіны.

 

 

 

1. Бацюкоў А. Найноўшае ліцьвінства як праект карэкцыі сучаснасьці // Arche. 2007. № 12. С. 67.


2 Тамсама. С. 68.


3. Марзалюк І. Міфы “адраджэнскай” гістарыяграфіі Беларусі. Магілёў, 2009. С. 47.


4. Тамсама. С. 95.


5. Тамсама. С. 96.


6. Zinkevičius Z. Krikščionybės ištakos Lietuvoje: Rytų krikščionybė vardyno duomenimis. Vilnius, 2005. P. 86.


7. Марзалюк І. Ад этнасу да нацыі // Гістарычны альманах. 2002. Т. VII. С. 161.


8. Топоров В. О балтийском слое русской истории // Florilegium: К 60-летию Б.Н. Флори. М., 2000. С. 363.


9. Соболевский А. Где жила Литва? // Известия Императорской Академии Наук. Серия VI. 1911. № 15. С. 1053; Топоров В. Образ “соседа” в становлении этнического самосознания (русско-литовская перспектива) // Славяне и их соседи. Этнопсихологический стереотип в средние века (сборник тезисов). М., 1990. С. 9.


10. Мыльников А. Картина славянского мира: взгляд из Восточной Европы: представления об этнической номинации и этничности XVI — XVIII века. СПб., 1999. С. 327-328. 


11. Прозвішча Марзалюк мае хутчэй за ўсё балцкае паходжанне ды звязанае з літ. murzlas, ‘марашка’, murzius, murza ‘мурза, запэцканы, брудны чалавек’, наяўнасць суфіксальнай формы на -юк таксама можа сведчыць на карысць менавіта балцкай этымалогіі прозвішча, параўн.: “сапраўдную самастойнасць у славянскіх мовах набыў балтыйскі (літоўскі) дымінутыўны суфікс -(i)uk-as, з дапамогай якога ў дыялектах беларускай, польскай і ўкраінскай (пераважна на Палессі) моваў утвараюцца назоўнікі ад каранёў, якія ў саміх балтыйскіх мовах не засведчаныя нават у якасці славізмаў” (Лаучюте Ю. А. Словообразовательный аспект лексических заимствований (на материале славянских балтизмов). Яшчэ больш гратэскава на фоне ўласнай балцкай і “каталіцкай” антрапаніміі выглядаюць постаці ўраджэнацаў Гарадзеншчыны — гэткія як філосаф Чэслаў Кірвель (параўн. літ. kirvis, kirvelis ‘сякера, сякерка’) або старшыня рэгіянальнай філіі грамадскага аб’яднаня “Белая Русь” Вітальд Песціс (імаверна ад літ. piesta ‘таўкач’ або peštis ‘біцца, ладзіць бойку’), вядомыя сваімі “заходнерускімі” поглядамі.


12. Пачатковае ядро палітычнай нацыі ВКЛ складала арыстакарыя з атачэння дынастыі Гедымінавічаў, што паходзіла з Lithuania Proporia, якая ў сваю чаргу ўзыходзіла да балцкага пляменнага набілітэту. Пад паняткам палітычная нацыя разумеецца своеасаблівая сацяльна-палітычная супольнасць, чальцы якой бралі актыўны ўдзел у дзейнасці адміністрацыйнага, выканаўчага апарату, дзяржаўных ворганах грамадскага кіравання, на дыпламатычнай службе, удзельнічалі ў грамадска-палітычным працэсе на мясцовым узроўні і ажыццяўлялі разнастайную творчую дзейнасць, скіраваную на фармаванне каштоўнаснай арыентацыі палітычнай супольнасці і дзяржаўна-грамадзянскай свядомасці. Літоўская палітычная нацыя паступова эвалюцыянавала ў поліэтнічную, шматканфесійную палітычную нацыю ўсяго ВКЛ, чаму спадарожнічала павольнае сціранне адрозненняў паміж шляхтай літоўскага і русінскага паходжання і пашырэнне палітычных прывілеяў магнатаў на сярэднюю шляхту (Кяўпене Ю. Палітычная нацыя Вялікага Княства Літоўскага. Літоўская перспектыва // Arche. 2009. № 9. С. 75-83; Белы А. Эвалюцыя палітычнага народу ВКЛ у Сярэднявечча і Новы час // Arche. 2008. № 7-8. С. 117-119.).


13. Смалянчук А. Ліцвінства, заходнерусізм і беларуская ідэя. ХІХ — пачатак ХХ ст. 


14. Гигин В. Почему Беларусь не Литва // 7 дней. 2009.07.23; Таляронок И. Черная кошка “литвинизма”; Евтушенко М. “Литвинизм” в Беларуси как политический проект. Его особенности и перспективы.


15. Насевіч В. Літва // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. Т. II. Мн., 2006. С. 205-206; Насевіч В. Русь // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. Т. II. Мн., 2006. С. 522; Латышонак А. Нацыянальнасць — Беларус. Вільня, 2009. С. 180.


16. Насевіч В. Літва // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. Т. II. С. 205.


17. Галенчанка Г.Да пытання аб этнічных і этнаканфесійных катэгорыях Вялікага княства Літоўскага XIV-XVI ст.: “беларусцы”, “ліцвіны” і “русіны” у дыскурсах сучасных даследчыкаў і пісьмовых крыніцах // Studia Historica Europae Orientalis. Исследования по истории Восточной Европы. Вып. 1. Мінск, 2008. С. 9-19.


18. Марзалюк. Міфы “адраджэнскай” гістарыяграфіі Беларусі. С. 48.


19. Тамсама. С. 116.


20. Латышонак А. Нацыянальнасць — Беларус. Вільня, 2009. С. 182.


21. Левшун Л. Концепт “литвины” в этнокультурном сознании белорусов. Свидетельства письменных источников XIV — XVII веков // Беларуская думка. 2009. № 11. С. 102-109.


22. Дмитриев М. Киево-Могилянская академия и этницизация исторической памяти восточных славян (Иннокентий Гизель и Феодосий Софонович) // Киiвська Академiя. Вып. 2-3. Киев, 2006. С. 26.


23. Дзярнович О. И. О факторе литовского языка в многокультурном обществе Великого княжества Литовского XV — XVIII ст. // Исторический путь литовской письменности: Тезисы международной научной конференции, посвященной 100-летию отмены запрета литовской печати. 4-6 ноября 2004 г. М., 2004. С. 20; Катлярчук А. Паганства ў Вялікім Княстве Літоўскім вачыма шведскіх і ангельскіх гісторыкаў XVI — XVII стст. // Druvis. 2008. № 2. С. 81.


24. Сагановіч Г. Прывід нацыі ў імгле стэрэатыпаў // Беларускі Гістарычны Агляд. Снежань 2003. Т. 10. Сш. 1 — 2. С. 297-298.


25. Топоров В. Функция границы и образ “соседа” в становлении этнического самосознания (русско-балтийская перспектива) // Славяноведение. 1991. № 1. С. 31-32.


26. Гл. шэраг такіх сведчанняў у: Токць С. Беларуская вёска на мяжы эпох. Змены этнічнай самасвядомасці сялянства ва ўмовах распаду традыцыйнага аграрнага грамадства (па матэрыялах Гарадзеншчыны 19 — першай трэці 20 ст.).


27. Чаквін І. Гістарычная этнаніміка Палесся // Весткі Акадэміі навук Беларускай ССР. Серыя грамадскіх навук. 1985. № 4. С. 79-80; Климчук Ф. Восточнославянский этноним “литвины” // Tarptautinė baltistų konferencija — Международная конференция балтистов. Vilnius, 1985. С. 168-169.


28. Кибинь А. Верхнее Понеманье в политической, социо-культурной и этнической истории славян и балтов VIII — XIII вв. Автореф. диссер. на соискание уч. степ. канд. истор. наук. Санкт-Петербург, 2009. С. 10; Кибинь А. Ятвяги в Х — XI вв.: “балтское племя” или “береговое братство”? // Studia Slavica et Balcanica Petropolitana. 2008. № 2 . С. 121.


29. Куль-Сяльвестрава С. Літвінская культурная традыцыя ў кантэксце беларускай культуры // Дыяспара. Культуралогія. Гісторыя: Матэрыялы IV Міжнароднага кангрэса беларусістаў “Беларуская культура ў кантэксце культур еўрапейскіх краін” (Мінск, 6 — 9 чэрвеня 2005 г.). Беларусіка = Albaruthenica; кн. 28. Мінск, 2006. С. 140.


30. Булгакаў В. Злыя дэманы беларускай гісторыі // Arche. 2007. № 9.


31. Тамсама.


32. Латышонак А. Нацыянальнасць — Беларус. С. 404.


33. Гісторык Алег Латышонак: Лёс нацыі не можа залежаць ад аднаго чалавека. 


34. Віцько З. Трактат супраць “літвінаў”.


35. Падрабязней пра характэрныя рысы “кансерватыўнай рэвалюцыі” гл.: Михайловский А. Консервативная революция: апология господства. Статья первая // http://www.apn.ru/publications/article17389.htm


36. Віцько З. Трактат супраць “літвінаў”.


37. Марзалюк І. Сімптомы пажаданай гісторыі // Arche. 2008. № 3. С. 50-51.


38. Параўн. вельмі трапныя заўвагі Сяргея Шупы наконт этнічнай ідэнтыфікацыі беларуска-літоўска-польскага памежжа: “Літоўская мяжа на ўсходзе — мяжа пашырэньня першапачатковых каталіцкіх парафіяў, якая пазначае абсяг расьсяленьня жыхароў, якія на момант хросту Літвы захоўвалі паганства ў адрозьненьне ад хрысьціянізаваных некалькі стагодзьдзяў раней усходніх славянаў. Беларуская мяжа на захадзе — мяжа пашырэньня беларускай моўнай асыміляцыі на пачатак ХХ ст., г.зн. на той момант, калі вясковае насельніцтва яшчэ не было ахопленае масіўнай палянізацыяй і / або русыфікацыяй. Пры гэтым, прымаючы да ўвагі значны ўдзел балцкага субстрату ў этнагенэзе беларусаў, этнічнымі беларусамі лічацца любыя беларусізаваныя балты, незалежна ад часу іх моўнай асыміляцыі — у Х або ХХ ст. З аб’ектыўнага гледзішча праблема дакладнага вызначэньня мяжы практычна невырашальная дзеля дзьвюх прычынаў: 1) няўстойлівай этнічнай сьведамасьці жыхароў ‘спрэчнай зоны’ (сёньня, як ведама, яны без паважных этнагенэтычных падставаў называюць сябе палякамі) і 2) адсутнасьці рэальнага разьмежаваньня ў традыцыйнай матэрыяльнай культуры жыхароў памежжа” (Шупа С. Беларуска-літоўскія маніі і фобіі // Наша Ніва. 1997. 28 ліпеня).


39. Дубавец С. Як называцца?  


40. Латышонак А. Нацыянальнасць — Беларус. С. 321.


41. Васючэнка П. Беларус вачыма беларуса Беларус міфалагізаваны, гістарычны, рэальны // Arche. 2004. № 4; Акудовіч В. Код адсутнасці. Мн., 2007. С. 143-153.


42. Булгаков В. История белорусского национализма. Вильнюс, 2006. С. 110, 188.


43. Терешкович П. Пограничье как судьба: метаморфозы идентичности в восточноевропейском пограничье // Ab Imperio. 2009. № 1.


44. Sargas [Jałowiecki B.]. Litwo, Ojczyzno nasza... Petersburg, 1906. S. 5-6.


45. M[ieczysław] D[owojna-] S[ylwestrowicz]. Litwini // Litwa. 1908. № 4. S. 49.


46. Futurus [Skirmuntt K.]. Kartki polityczne ze spraw krajowych poruszonych w prasie wileńskiej 1905 — 7 r. Przedruki z “Kurjera Litewskiego” i “Vilniaus Žinios”. Warszawa, 1907. S. 81.


47. Buraczok M [Bahuševič F.]. Dudka biełaruskaja. Kraków, 1891. S. V.


48. Futurus [Skirmuntt K.]. Kartki polityczne ze spraw krajowych... S. 52-53.


49. Пра ролю Масквы ў фарміраваніі адмоўнага стаўлення да Літвы сярод беларускіх дзеячоў у 1920 — 1925 гг. і выкарыстанне “беларускай карты” ў эскалацыі канфлікту паміж Літвой і Польшчай гл.: Каспаравічус А. Палітычная роля беларусаў у дыпламатычнай гульні Коўна і Масквы ў 1920 — 1925 гг. // Arche. 2009. № 9. С. 221-253.


50. Гарбузаў В. Нашчадкі Радзівілаў дагэтуль лічаць сябе грамадзянамі Вялікага Княства Літоўскага.


51. Лаўрынавічус Ё. “Даўняя” Літва як чыннік цывілізацыйнай ідэнтычнасці сучасных беларусаў і літоўцаў // Druvis. 2008. № 2. С. 127-135.


52. Бераснявічус Г. Чароўнасць літоўскай імперыі // Druvis. 2008. № 2. С. 219.


53. Венцлова Т. Еще раз о родном отечестве: Литва Мицкевича и Мицкевич в Литве.


54. Марзалюк. Міфы “адраджэнскай” гістарыяграфіі Беларусі. С.66-67.

 

55. Васильев М. Русь в 980-е годы: выбор религиозных альтернатив.


56. Марзалюк І. Міфы “адраджэнскай” гістарыяграфіі Беларусі. С. 47.


57. Чеслав Милош: мир после изгнания...

58. Параўн.: “Мы сцвярджаем, што трэба адрозніваць хрысціянства ад каталіцызму. Хрысціянства як такое, то бок у сваім пачатковым семіцкім аспекце, знаходзіцца ў містычнай адпаведнасці з учорашняй французскай рэвалюцыяй і сённяшнім станам сацыялізму і камунізму. Хрысціянства як каталіцкая царква, наадварот, часткова пераняла формы паганска-рымскага парадку...” (Эвола Ю. Языческий империализм. Москва, 1992. С. 15.)


59. Падрабязней пра рымскую форму гл.: Эвола Ю. Лук и булава. Санкт-Петербург, 2009. С. 233-256; Эвола Ю. Традиция и Европа. Тамбов, 2009. С. 207-211.


60. Кардини Ф. Истоки средневекового рыцарства. Москва, 1987; Элиаде М. История веры и религиозных идей. Т. III. От Магомета до Реформации. Москва, 2002. С. 88-89; Пенник Н., Джонс П. История языческой Европы. Санкт-Петербург, 2000. С. 276.


61. Piłsudski J. Przemówienie z okazji przekazania władzy nad Wileńszczyzną Rzeczypospolitej Polskiej i Trzeciej Rocznicy zdobycia Wilna (20 kwietnia 1922) // Piłsudski J. Wybór pism. Wrocław, 2003. S. 187.


62. Янковіч А. Анталогія літвінізму: крыніцы, ідэя, рэалізацыя // Палітычная сфера. 2006. № 6. С. 11.


63. Ластоўскі А. Міф пра вечнае вяртанне Літоўскай імперыі. 


64. Эвола Ю. Люди и руины. Критика фашизма: взгляд справа. Москва, 2007. С. 101.


65. Разаўскас Д. Белы вершнік з узнятым мячом на чырвоным фоне. Сімволіка герба Вялікага Княства Літоўскага // Druvis. 2008. № 2. С. 137-155.


66. Norkus Z. The Grand Duchy of Lithuania in the Retrospective of Comparative Historical Sociology of Empires // World Political Science Review. 2007. Vol. 3. Issue 4. P. 23-27.


67. Нядаўна аналагічную метафару, праўда, зусім у іншым кантэксце, у дачыненні да сучаснай беларускай дзяржавы ўжыў Пётра Рудкоўскі: Рудкоўскі П. Бацька і матка беларускай мікраімпэрыі // Arche. 2007. № 7-8. 


68. Гл.: Цьвікевіч А. “Западно-руссизм”: Нарысы з гісторыі грамадзкай мысьлі на Беларусі ў ХIХ і пачатку ХХ в. Мн., 1993. С. 160-161.


69. Чайчыц А. Літва як мэта беларускага нацыянальнага адраджэньня

 

kryuja.org


15 сьнежня 2009




Камэнтары(144)

Puch:

15 сьнежня 2009

Цьвярозы, грунтоўны тэкст. Спадзяюся, апанэнты прыслухаюцца да закліку аб супольнай стваральнай працы.

Алег:

15 сьнежня 2009

Пане Дзермант!

Адкуль у вас столькі зьнявагі да вялікага АМАТАРА ЛІЦЬВІНСТВА й ВКЛ Вадзіма Дзеружынскага? Без садыскага смакаваньня абразаў у камэнтарох вашага лівержорнала нельга было б? Вы ж не навуковец, а як пазначана на сайце "Крыўя","філёзаф і культуроляг"... Дык чаму б вам і вашым аднадумцам проста сам-насам не паразмаўляць з спадаром Вадзімам, хай каб не ўзяць штосьці ДЫК ДАЦЬ? Інакш, прабачце, вашыя шчыраваньні ў бок Ліцьвінства падаюцца не надта шчырамі.

Пішу вам спакойна, бо, як казаў Зьмяявік, не хачу ўпадабляцца...

лічыльнік хобітаў:

16 сьнежня 2009

ці ёсць у каго звесткі, колькі народу запісалася хобітамі на перапісе? ці дацягнула ''жывучая ідэя'' за 20 год актыўнага педалявання да 1000 носьбітаў?

з над Нёмна:

16 сьнежня 2009

Такое гледзішча мне імпануе. Без гістэрыкі ў духу Белага і без фальшы ў западнарускім духу.

"Быць літвінам", ці "здавацца сабе"?:

16 сьнежня 2009

Можна згадаць некалькіх даследчыкаў, якія з пэўнай доляй умоўнасці далучаюцца да “літвінскай” (Алесь Смалянчук, Святлана Куль-Сяльвестрава, Алесь Белы) і “русінскай” (Ігар Марзалюк, Алег Латышонак, Георгій Галенчанка) плыні.

___________

Давайце яшчэ падпішам гісторыкаў пад свае опусы. Галенчанка і Сагановіч, думаю, былі б здзіўленыя, калі б даведаліся пра сваю прыналежнасць да гэтых плыняў (ды яшчэ да розных) і пра існаванне саміх гэтых напрамкаў (відаць, не рэфлексуюць на належным узроўні). На самай справе ўсе пералічаныя (за выключэннем Белага) прадстаўляюць беларускую нацыянальную гістарыяграфію. Гэта ідэолаг Дзерман усіх хоча запіхнуць у сваё пракрустава "літвінскае" ложа. Сучасныя гісторыкі падзяляюцца па метадалогіі, якую выкарыстоўваюць, а не па канфесійных маркерах 19 ст. Унь наймай Белага і пішыце з ім разам сваю "літвінскую" гісторыю.

Літвін:

16 сьнежня 2009

Адносна перапісу ёсць сумневы, ці літвіны проста ня будуць далучаныя да літоўцаў, каб вока не мулялі, але паводле нядаўняга сацыялагічнага даследавання, якое праводзіла каманда Сіліцкага, каля 10 працэнтаў апытаных атаесамляюць сябе з літвінствам.

Aleś Jurkaviec 2 Літвін:

16 сьнежня 2009

Такім чынам, "літвіны" маюць для таго выпадку, калі перапіс зафіксуе іхную мізэрную колькасць (што, найверагодней, і здарыцца), няхілую адмазку. Маўляў, рэальна нас 10 адсоткаў, і Сіліцкі са сваёй камандай гэта засведчыў, але перапісчыкі ўпісалі нас у літоўцы, каб "вочы не мулялі". Толькі што літоўцаў 10 адсоткаў таксама ніякім чынам не набярэцца. Нават разам з "літвінамі".

Шклаўскі:

16 сьнежня 2009

Не люблю Марзалюка, але мушу прызнаць, што датычна вас, понас Дзермантас, ён мае рацыю, кажучы, што "шыльды розныя, а сутнасць тая ж самая: нацыянальнае рэнегацтва, уцёкі ад саміх сябе". Ваш артыкул напісаны па-фарысэйску, зь вялікай колькасьцю словаў, аднак сутнасьць вашых заяваў зводзіцца да наступнага:

1. Беларусы – гэта аславяненыя, а значыць і сапсаваныя летувісы, што вельмі нагадвае пазыцыю т.зв. вялікага віленскага сойму, дзе ягоныя дэлегаты Віттэ робяць такую заяву ў мэмарандуме да С.Ю.

2. Беларускія землі былі падбітыя летувісамі – тут вы нагадваеце замежных гісторыкаў, якія як тыя папугі, паўтараюць гэтую зьбітую аксыёму за летувіскімі “навукоўцамі”. Патлумачце, як жа тая жменька летувіскіх кунігасаў з баёрасамі і вайдэлотасамі была ў стане адначасова кантраляваць велічэзныя славянскія абшары і змагацца з крыжакамі, выкарыстоўваючы гэтых самых славянаў?

3. Паводле вас, калі ня ўсе балты ёсьць летувісамі, то прынамсі летувісы – самыя “балцкія” балты, так бы мовіць – эталён. Тут вы зноў прыпадабняецеся да аўтараў мэмарандуму да С.Ю. Віттэ.

4. Вы верыце ў паганства кіроўнай эліты ВКЛ? А я не! Усе вялікія князі ад Міндоўга да Ягайлы былі хрысьціянамі! Ці ж вы думаеце, што тую жменьку этнічных летувіскіх кунігасаў і баёрасаў ня ськінула хрысьціянская большасьць? Пра шлюбы вялікіх князёў з праваслаўнымі княжнамі я маўчу – кожны, хто хоць неяк знаёмы з кананічным правам пабачыць, што аніводзін сьвятар ня дасьць згоды на шлюб з паганцам, покуль той ня прыме хросту, – інакш гэта недапушчальна згодна з канонамі царквы.

5. Няма падставаў сьцьвярджаць, што першапачаткова “літва” – балцкі этнонім, які тычыцца сучасных летувісаў. Ёсьць меркаваньне, што гэта наагул аніякі не этнонім, тым больш – ня балцкі.

Спадар Дзермант, перастаньце гуляцца ў традыцыяналізм і балцкасьць, якой вы няўдала спрабуеце прыхаваць сваю летувісафілію. Не шукайце іх там, дзе іх быць ня можа, і не рабіце зь беларусаў халуёў малюсенькай паганскай Жмудзі ((с) Ларыса Геніюш).

Мінак 2 Шклаўскі:

16 сьнежня 2009

Слушна і ляканічна.

Дакладна ня ведаю, на каго працуюць усе гэтыя Дзерманты, Трашчанкі, Гігіны і г.д., але дакладна не на беларускую нацыю.

Мінчук:

16 сьнежня 2009

Прачытаўшы каментары, цяжка не паверыць, што параноя - калектыўны сіндром многіх беларускіх нацыяналістаў.

Lutavit:

16 сьнежня 2009

1. Беларусы - не "летувісы". Таксама, як і літоўцы, дарэчы. "Летувісы" - міфічныя пэрсанажы, прыдуманыя ў асяродку бел. нац. адраджэнцаў, каб было куды спіхнуць свае бел. нац. комплексы. Беларусы, як і літоўцы - нашчадкі пераважна балцкіх плямёнаў. Таксама, як чэхі і палякі, напрыклад, - нашчадкі пераважна славянскіх.

2. Як гісторык вам кажу, не спрашчайце. гісторыя - складаная штука. І тое, чаму а) Полацкае і Смаленскае княствы, б) васальныя княствы Галіцка-Валынскай зямлі (Новагародзкае, Пінскае, Берасьцейскае, Гарадзенскае) пачалі схіляцца да саюзу зь літоўскімі дынастыямі - надзвычай складаная рэч. Манаграфію на гэты конт пісаць можна (і трэба). Чым, дарэчы, і пляную заняцца ў пэрспэктыве. :-)

3. Дзе вы такое ў пана Аляксея вычыталі. Немагчыма камэнаваць поўную бязглузьдзіцу.

4.Не падстаўляйце рэлігійную сытуацыю Беларусі пачатку ХХІ ст. на пэрыяд ХІІІ ст. Першае - ё такая штука, як намінальны хрост, другое - "хрысьціянская" (умоўна) большасьць пляваць хацела на рэлігію сваіх князёў, трэцяе - тут, зноў жа, палітыка: трэба выгадна ажаніцца, можна й крыжык на шыю пачапіць. Асабліва, калі потым дадуць пакняжыць дзесьці. :-)

5. Ага, "літва" ад "лютва"... Пачытаўшы папулярызатара Чаропку, няблага было б перайсьці да сапраўднай навуковай літаратуры, у прыватнасьці - пастарацца "асіліць" артыкул С. Санько, прысьвечаны этымалёгіі назвы "Літва"...

Lutavit:

16 сьнежня 2009

Наконт мяне ды Дзерміанта, ды яшчэ шэрагу людзей - магу вас заверыць, што працуем не на беларускую нацыю, гэта дакладна...

Мінск 2 Lutavit::

16 сьнежня 2009

"магу вас заверыць, што працуем не на беларускую нацыю, гэта дакладна..."

Навошта, тады гэтая паказная беларускамоўнасьць, калі ёсьць родная "калба"? Навошта, увогуле, лезьці туды, куды вас ня звалі - у беларускі нацыянальны сэктар, хіба замала сусьветнай гістарыяграфіі, якая і так прапітаная вашымі летувіяфільскімі мітамі? - ці хочацца канчаткова дабіць "ворага", а насамрэч колішняга хаўрусьніка?!

Хаця, напэўна, мае пытаньні занадта наіўныя. Шкада, пакуль што наша нацыя ня можа даць годны адпор...

Kiryl Karliuk aka "datčanin":

16 сьнежня 2009

Цалкам падтрымліваю, што зацеміў пан Lutavit. Хацеў бы дадаць, што мы ўвогуле ні на якую мадэрную нацыяю не працуем. Беларускі нацыяналізм у чарговы раз дэманструе сваю нямогласьць, паранойю й ідэйную пустату.

Шклаўскі:

17 сьнежня 2009

Мінаку

Цалкам згодны - гэтыя людзі не працуюць на карысьць беларускай нацыі

Lutavitu

Не займайцеся самапіярам, баюся, што хутка ўся гэтая дзерманталёгія знойдзе сваё месца на сьметніку.

Чаропка і Урбан - гэта адно, але ёсьць і іншыя вэрсіі. Яшчэ раз падкрэсьлю, эліта не была паганскай, даруйце, але ўяўнае паганства летувісаў (а не літоўцаў) - нікога не цікавіла і не стварала сур'ёзнай пагрозы, калі б трэба - зь ім бы ў момант разабраліся.

Kiryl Karliuk aka "datčanin":

17 сьнежня 2009

2Шклаўскі

Вы за сваімі нацыяналістычнымі шорамі ўвогуле не разумееце, што такое гісторыя й гістарычная веда. Таму ня дзіва, што для вас літоўскія гаспадары ад Міндоўга ўсе спрэс практыкуючыя хрысьціяне, а большасьць насельніцтва таксама адпаведна вызнавала хрысьціянства (нібыта). Адна праблема, што гэта ніяк не падмацавана крыніцамі, акрамя вашых дзіўных нацыянальна-заклапочаных фантазіяў.

Lutavit:

17 сьнежня 2009

Мінаку

1 - дазвольце мне самому вырашаць, якой мовай карыстацца, тым больш - беларуская мова адзіная для мяне родная.

2 - ані ў які "беларускі нацыянальны сектар" (а гэта што такое?) мы ня лезем, а паступова працуем у сваёх сфэрах, я, прнамсі, у галіне гістарычнай навукі (а не нацыянальных псэўда-гістарычных фантазыяў).

Шклаўскі.

Прывядзіце хоць якія навуковыя доказы "прынцыповай непаганскасьці" эліты (ды й ня толькі эліты!) ВКЛР.

H1N1:

17 сьнежня 2009

Якія "літвіны", якая "стваральная праца"? Усё гэта аблудная дэмагогія і шыльда для варожай антыбеларускай прапаганды. З рэцэнзіі В. Корбута на працу Марзалюка ў дзерманавым Друвісе № 1:

"Зрэшты што да літоўскага гаспадарства, дык такое ёсць на карце Еўропы, і "нярускай" паўночна-заходняй "Беларусі" застаецца толькі наважыцца, каб вярнуцца пад крыло Вільні. Прынамсі такія думкі напрошваюцца па прачытанні Марзалюковай кнігі."

Далей Корбут(-ас) ужо не хавае, што гэта яго ўласныя думкі, а не высновы з прачытанага (яшчэ б - Марзалюк і блізка такога не пісаў), і ўжо адкрыта заклікае перадаць Літве частку Беларусі:

"Без падзелу Беларусі на ўласна "Русь" і "Літву" канцэпцыі Марзалюка, як і іншым беларускім праектам (аднолькава і праекту З. Пазняка, і праекту А. Лукашэнкі), наканавана нядоўгае жыццё. Вяртанне літоўска-беларускай мяжы пад Менск і Наваградак стала б, як не парадаксальна, адною з перспектываў выжывання беларускай ідэі (...)".

Вось так, беларусы, хочаць каб усё ў вас было добра - аддайце па-харошаму літоўцам іх спрадвечныя Гардзінас і Наўгардукас. Чым не пятая калона?

Мінак 2 Lutavit:

17 сьнежня 2009

"тым больш - беларуская мова адзіная для мяне родная."

Цікавы выпадак, мяркую калі-небудзь па гэтым фэномэне абароняць не адну дысэртацыю.

"мы ня лезем, а паступова працуем у сваёх сфэрах, я, прнамсі, у галіне гістарычнай навукі"

Сапраўды, трэба як мага хутчэй зьняпраўдзіць беларускія "нацыянальныя псэўда-гістарычных фантазыі", якія дарэчы ні ў якое параўнаньне ня йдуць з тымі жа летувіскімі.

Увогуле, паступова пачынаю паважаць летувісаў прынамсі за пасьлядоўнасьць і нацыянальную салідарнасьць. Неяк не даводзілася сустракаць, каб хтосьці тамака спрабаваў выкрываць прапісаныя ўва ўласнай Канстытуцыі міты. А тым часам некаторыя беларусы замест выкрыцьця летувіскіх мітаў накінуліся на ўласных гісторыкаў-патрыётаў, якія апроч працы на гістарычную навуку памятаюць яшчэ й пра свае карані, свой народ і сваю дзяржаву.

Мінак 2 Kiryl Karliuk:

17 сьнежня 2009

"Вы за сваімі нацыяналістычнымі шорамі"

Ох уж гэтыя беларускія нацыяналісты, дай ім волю - яшчэ давядуць, што ўся летувіская гістарыяграфія спрэс прапітаная шанінізмам ды фальсыфікацыямі.

Пазачарговая задача кожнага шчырага сына гэтай Зямлі - ня даць пакрыўдзіць бедных летувісаў. Фальсыфікацыя гісторыі - гэта іх неад'емнае права, а беларусы ніякіх правоў увогуле мець не павінныя.

параноікі vs шызафрэнікі:

17 сьнежня 2009

так, сапраўды цікава, чаму 100% балты чапляюцца рукамі і нагамі за паміраючую ўсходнеславянскую мову? адраджайце сваю калбу і калбасцеся на ёй. і яшчэ пытанне ў карак беларускаму балтызму: чаму на самай забітай беларускай вёсцы любы нават самы непісьменны чалавек ведае Пяруна, Лесавіка, Ярылу і нічога не ведае пра спрадвечных паганскіх бажухнаў? гэта ж як трэ было балтам мазгі прамыць, каб яны нават на уласны фальклор ды забабоны позабываліся... нешта тут не клеіцца нават кітайскім суперклеям.

Вясковец:

17 сьнежня 2009

"чаму на самай забітай беларускай вёсцы любы нават самы непісьменны чалавек ведае Пяруна, Лесавіка, Ярылу"

напэўна спадар ніколі ня быў у беларускай весцы і ўсё жыццё правёў на гарадскім асфальце. якія паганскія багі? на вёсцы добра ведаюць толькі назвы гатункаў бырла.

Lutavit:

17 сьнежня 2009

Да ўсіх крытыкаў

- наконт мэтаў маёй, прынамсі, дзейнасьці. Я - гісторык. Мая мэта - не стварэньне нацыянальнай гісторыі, не ўзьвялічваньне нацыі, гэта, калі ласка, у ХІХ ст. Гісторыя - навука. І мая мэта, як гісторыка, які ёсьць дзеячом гэтай навукі - максымальнае набліжэньне да ісьціны. Калі Х было А, а не В, то яня буду казаць В, бо так лепей беларускай нацыі, дзяржаве, какнкрэтна кожнаму з крытыкаў. У нас хапае людзей, чыя дзейнасьць зводзіцца да пеставаньня нашых нацыянальных комплексаў - я сам гадоў 6-7 таму прайшоў праз гэтую стадыю. Але гэта ня мэта для навукоўцы, паўтаруся.

- мова. Як я ўжо казаў, па-першае, не вырашайце, якой мовай мне карыстацца - гэта маё толькі права. Па-другое, практыка паказвае, што нашыя "літоўскія шпіёны" нярэдка больш верныя мове й тутэйшай культуры (што ня дзіўна, гэта вынікае з падставовых прынцыпаў традыцыяналізму), чым апантаныя нацыянаісты/змагары з крывавым рэжымам/папулярызатары велічнай гісторыі і г.д. Па-трэцяе, і тут ужо чыстая лёгіка - так, існавала колісь мова нашых балцкіх продкаў, яна паступова зьнікла, пакінуўшы свой вялізарны адбітак у прынесенай славянскай, стварыўшы ў выніку тое, што мы называем беларускай мовай. Пляст нашай культуры апошняга тысячагодзьдзя ствараўся пераважна на беларускай мове, для нас яна родная, як для многіх шатляндцаў родная не гаэльская (яна, дарэчы, яшчэ жывая), а шатляндзкая (германская мова, што ўзьнікла праз перапрацоўку ангельскай і, здаецца, дацкай - але я не спэц у мовах, таму, магу памыляцца). Таму цалкам лягічна, што мы выкарыстоўваем мову нашага народу, да якога сябе адносім. А як гэты народ завецца - па-сутнасьці, другасная рэч.

- адказ на канкрэтнае пытаньне пра Багоў. А скуль вы ўзялі, што ў любой беларускай вёсцы ведаюць пра Перуна ці Ярылу (апошні, увогуле, невысьветлены пэрсанаж, магчыма, аватара таго самага Грымотніка)? А скуль вы ўзялі, што балцкі Пярконас чымсьці адрозьніваецца ад славянскага Перуна? Розныя традыцыі гучаньня назваў не азначаюць розныя рэлігійныя традыцыі. Каб вы вывучаді гісторыю не па кнігах Чаропкі, вы б ведалі, што беларусы якраз не забыліся свой фальклёр, што ён - адзін з найбагацейшых у Эўропе, і што менавіта фальклёр дае некалькі аргумэнтаў на карысьць балцкай тэорыі, у прыватнасьці, аргумэнт аб аўтахтоннасьці мясцовага насельніцтва.

Беларус-літвін:

17 сьнежня 2009

Прынамсі, менавіта нашыя літвіны, якія звяртаюцца да балцкай традыцыі, найбольш паслядоўныя ў моўным пытанні, паўсюдна размаўляюць па-беларуску, культывуюць мову, яны ж і набольш выбітныя знаўцы тутэйшага фальклору, якія нястомна займаюцца яго адраджэннем (дудовая музыка, спевы, абрады).

Пытанне да іх крытыкаў - а вы што зрабілі, апрача плявузнання ў каментах?

Алег:

17 сьнежня 2009

Зьвяртаюся найперш не да заангажаваных гісторыкаў, а да аматараў, хто не надта зразумеў, аб чым гамонка.

Пэўная частка ўзьвялічвае ролю нашчадкаў Летувы ў ВКЛ і пры гэтым крычыць (а як жа інакш), што за аб'ектыўнасьць :). Іх апанэнты адразу называюцца “ЖМУДАФОБАМІ”, нацыяналістамі-ЛЕТУЦЕНЬНІКАМІ, а іх довады – выдумкамі й нават штукарствам. Вельмі трапна адказаў у гэтым кірунку Дзермант спадару Дзеружынскаму: "Асабіста мяне і маіх калегаў раздражняе Вашая лютая і, насамрэч, неканструктыўная "ЖМУДАФОБІЯ". Пакуль працягваецца гэтая гістэрыка, ДЫЯЛОГ, патрэбу якога думаю і вы, і я ўсведамляем, на жаль, НЕМАГЧЫМЫ." Вось так проста, а галоўнае шчыра...

Але прабачце, хто спараджае міты – Беларусы-“летуценьнікі”, ці ўсёткі Летувісы зь іх мясцовымі й маскоўскімі таварышамі?! Пэўную колькасьць кропак над "і" растаўляе наступны артыкул:

http://secret-r.net/publish.php?p=218

Алег:

17 сьнежня 2009

Зьвяртаюся найперш не да заангажаваных гісторыкаў, а да аматараў, хто не надта зразумеў, аб чым гамонка.

Пэўная частка ўзьвялічвае ролю нашчадкаў Летувы ў ВКЛ і пры гэтым крычыць (а як жа інакш), што за аб'ектыўнасьць :). Іх апанэнты адразу называюцца “ЖМУДАФОБАМІ”, нацыяналістамі-ЛЕТУЦЕНЬНІКАМІ, а іх довады – выдумкамі й нават штукарствам. Вельмі трапна адказаў у гэтым кірунку Дзермант спадару Дзеружынскаму: "Асабіста мяне і маіх калегаў раздражняе Вашая лютая і, насамрэч, неканструктыўная "ЖМУДАФОБІЯ". Пакуль працягваецца гэтая гістэрыка, ДЫЯЛОГ, патрэбу якога думаю і вы, і я ўсведамляем, на жаль, НЕМАГЧЫМЫ." Вось так проста, а галоўнае шчыра...

Але прабачце, хто спараджае міты – Беларусы-“летуценьнікі”, ці ўсёткі Летувісы зь іх мясцовымі й маскоўскімі таварышамі?! Пэўную колькасьць кропак над "і" растаўляе наступны артыкул:

http://secret-r.net/publish.php?p=218

Lutavit:

17 сьнежня 2009

Дзеружынскі - яскравы прыклад папулярызатара, тым больш не гісторыка, а журналіста. І яго, як любога папулярызатара, час ад часу "заносіць". І гэта нармальна. Праблема ў тым, што заносіць яго празьмерна бывае. Да таго ж, спасылацца на яго ў дыскусыі на навуковую тэму не зусім карэктна, хаця б таму, што ён, як журналіст-папулярызатар:

1. Выкарстоўвае другасныя матэрыялы - то бок, не праводзіць самастойнага навуковага дасьледаваньня, а проста перапісвае наяўныя зьвесткі, незалежна ад паходжаньня - гэта наомальна ў журналістыцы.

2. Падае заведама тэндэнцыйны матэрыял, шмат чаго "прыцягвае за вушы" - і гэта, зноў жа, нармальна. Бо задача журналіста - стварыць цікавы артыкул, а не высьветліць ісьціну.

Ан. Фран.:

17 сьнежня 2009

У спрэчцы пра гістарычную навуку артыкул з газеты «Секретные исследования», зразумела, многае праясняе. Акадэмічная такая крыніца.

Журботны:

17 сьнежня 2009

Ведаеце, які ў тутэйшых нацыянальны від спорту - зганіць бліжняга. Па каментах гэта вельмі бачна. На жаль, гэта яшчэ доўга будзе цягнуцца, а значыць мусім трываць таго, хто усіх вас меў і мець будзе.

Шклаўскі:

17 сьнежня 2009

У спрэчцы пра гістарычную навуку артыкул з часопісу «Друвіс», зразумела, многае праясняе. Акадэмічная такая крыніца. Усе абаронцы Дзермантаса, чымся кідаць каменьні ў Дзеружынскага, які журналіст, а таму і піша ў публіцыстычным стылі, паглядзіце на свой узровень і прыцягнутыя за вушы аргумэнты, якія лёгка абвяргаюцца.Дарэчы, ваша крытыка Дзеружынскага і іншых апанэнтаў зводзіцца да абвінавачваньня іх у нацыяналізьме і/ці аматарстве, зачэпак за дробязі, але іх аргумэнты вы ніколі па сутнасьці абвергнуць ня можаце. Цікава, што прыхільнікі Дзермантаса так апантана пішуць тут у гатовасьці абараняць свайго гуру ад усялякай аргумэнтаванай крытыкі.

Алег:

17 сьнежня 2009

Спадар Лютавіт! Шчыра кажучы, вялікі дзякуй за спакойнае рэагаваньне.

Паміж тым, я зьвярнуў тамака ўвагу не на думкі й высновы рэдактара "С.І.", а менавіта на ПОГЛЯДЫ СЬВЯЦІЛ ЛЕТУВІСКАЕ ГІСТАРЫЯГРАФІІ, якія разгледжаны ў тым матэрыяле. Таму, калі ласка, дайце камэнт у гэтым кірунку!

. . . . .

Ан.Фран., канечне, "С.І." не акадэмічнае выданьне. Можна ўзгадаць тут і артыкул “Прадмова да “літоўскага” нумару” Катлярчука. Гэты доктар гістарычных навук выклаў СВАЁ гледжаньне нашай тэмы яшчэ больш па прасьцецку. Але зноў жа – Катлярчук пісаў для "Архэ", а не для якогась акадэмічнага часопісу...

Lutavit:

17 сьнежня 2009

Алегу

У літоўскай і беларускай гістарычных навукаў апошіх 20 гадоў - падобныя хваробы.

Для беларусаў - хворае імкненьне даказаць усяму сьвету, што мы існуем, і менавіта ў той, накінутай нам Расеяй (скажам шчыра) беларускай форме.

Для літоўцаў - "нябачаньне" Беларусі, традыцыі якога ў савецкіх часах, калі ВКЛР трактавалася, як літоўская дзяржава, таму "літоўцы - вывучайце, беларусы - не". Абудва "штамы" гэтай інфэкцыі выгадныя перадусім Маскве (гэта, калі казаць не з навуковага, а зь ідэалягічнага боку, на які тут усе напіраюць). Дык паўстае пытаньне: а можа нам зь літоўцамі не спрачацца варта, а супрацоўнічаць. Маладая генэрацыя літоўскіх гісторыкаў, наколькі я ведаю, да гэтага падыйшла, а калі не падыйшла - гэта іх праблема і хай самі яе лечаць. Мы, калі трэба будзе, дапаможам. А вось беларускі штам давядзецца лячыць нам самім, і ніхто нас не выратуе. І таму ў мяне нацыяналістычныя псэўда-гістарычныя байкі выклікаюць непрыняцьцё. Яны добрыя былі для ідэялёгіі (для навукі яны ніколі добрымі не бываюць) канца 80-х, але сёньня на дварэ амаль 2010-ы. А айчынны гістарычны "воз" "і ныне там".

Lutavit:

17 сьнежня 2009

Шклаўскаму

"Друвіс" - адно з найбольш сур'ёзных беларускіх выданьняў, прынамьсі, што да навуковага апарату. І гэта вызнаюць нават тыя, хто не падзяляе поглядаў "Крыўі".

Калі ласка, дзеля прыкладу, напішыце артыкул з НАВУКОВЫМ абвярджэньнем хаця б аргумэнтаў пана Дзерманта, што выкладзеныя ў тэксце, які тут абмяркоўваецца. Карысьці будзе болей, чым ад сеціўнай лаянкі.

Крытыкаваць Дзеружнынскага, таксама як і Фаменку, Задорнава ці Васэрмана, сапраўды бывае цяжка. Як нельга з дапамогай філязофіі разруліць "цёркі" з раённымі гопнікамі.

Дзеружынскі яшчэ ня самы горшы выпадак, яго крытыкаваць бывае можна. Проста большасьць аргумэнтаў крытыкі будзе зводзіцца да выслоўяў, кшталту: "Якімі крыніцамі падмацаваная вашая тэза?"

Аляксей Дзермант ніякі ня гуру, а навуковец, хай і не гісторык. І зь ягоным меркаваньнем можна і варта спрачацца. Але спрачацца на навуковым узроўні, а ня ў духу дваровага махачу.

Алег:

17 сьнежня 2009

Летавіту.

Як я ўжо пытаўся ў ліверджорнале А.Дзерманта, дзе тут, так бы мовіць, ісьціна?

Напрыклад, Катлярчук сцьвярджае: “Літоўцы гэта літоўцы (аукштайты, дзукі, сувалчай ...). ЖАМОЙТЫ гэта жамойты з уласным дыялектам, фактычна мовай, бо гаворку гэту сапраўдныя літоўцы разумеюць слаба, як беларус з Гомля польскаю. Жамойты зараз змагаюцца за статус этнічнай меншасьці. Беларусы гэта перадусім РУСІНЫ часоў ВКЛ.” Паміж тым, спадар Вадзім /Дзеружынскі/ мяркуе, што русіны - гэта продкі ўкраінцаў, а ліцьвіны - беларусаў...

А што такое “нацыяналістычныя псэўда-гістарычныя байкі” менавіта з ВАШАГА гледжаньня?!

Алег:

17 сьнежня 2009

Рэд. -- Ваш пост прыйшоў пусты.

Kiryl Karliuk:

17 сьнежня 2009

Алег:

17 сьнежня 2009



Паважаны Лютавіт,

дык што гэта атрымліваецца?! Дзермант будзе абражаць Дзеружынскага словамі кшталту “памыі” і ах вы “жмудафоб”, а адказ мусіць атрымліваць на высокаэтычным навуковым узроўні?! Што ж, Вадзім Уладзімеравіч , як чалавек найкультурны, і дае адказы ў такім кірунку... Таму вы спачатку неперадузята разьбярыцеся, хто тутака “дваровы махачу”... :)

. . . . .

Пан Лютавіт, вельмі выбачаюся, што па памылцы назваў вас “Летавіт”! Ніякіх аналёгій са словам “Летува” тут не было...

Алег:

17 сьнежня 2009

Сп.Карлюку:

Рады за "Архэ" і нас усіх! Паміж тым, прачытайце ўважліва мой камэнт. Я меў на ўвазе толькі два матэрыялы на адну тэму:

http://secret-r.net/publish.php?p=218

http://arche.by/by/19/30/1220

zmiejavik:

17 сьнежня 2009

Lutavitu

Можна не паўтараць па некалькі разоў, што "я - гісторык". Ды яшчэ чэсны. Што з таго? - я таксама гісторык - можа памераемся ў каго дысертацыя таўшчэйшая? Вам непрыемныя міты? Сумняваюся. Відаць, адны непрыемныя, а іншыя - дык аж занадта. "Друвіс" - навуковы? Калі там і трапляюцца навуковападобныя тэксты, то выключна з мэтай прыкрыць ідэалагічны характар выдання. Пра якую навуку можна казаць, калі мэтай дзейнасці Вашай групускулы абвешчана папулярызацыя нейкай "балцкай рэлігіі", і менавіта гэтаму прысвечана ці не большасць тэкстаў першага нумару. Напэўна, гэта навуковая рэлігія. А такія паняцці ў дачыненні да ранняга ВКЛ (якое разумеецца як "балцкая" дзяржава), як "цывілізацыя" і "імперыя" - аж занадта навуковыя. Назваць тыповае еўрапейскае варварскае грамадства без пісьменнасці "цывілізацыяй" - трэба ўмець.

Калі мэта вашага "традыцыяналізму" - усталяванне такога варварскага грамадства пад знакам свастыкі (народнага сімвала!), ад якой аж моташна на старонках вашага выдання, то гэта наводзіць на сумныя высновы.

Шклаўскі:

17 сьнежня 2009

Хопіць толькі прачытаць Дзермантаў лайўжорнал, каб зразумець ягоны чалавечы ўзровень - абразы, ачарненьні апанэнтаў. Маўляў, усе ..., а я Д'Артаньян. Пра навуковы ўзровень дадзенага індывіда няма чаго казаць - адпачатку хібныя і бяздоказныя тэорыі, зьнітаваныя зь летувіскай ідэалягічнай прапагандай. На прыкладзе гэтага артыкулу я ўжо паказаў асноўныя ідэі "тэорыяў" Дзерманта. Аляксей, будзьце да людзей больш цярплівымі і не самападманвайцеся наконт сваёй "навуковасьці". І раю вам публічна папрасіць прабачэньня ў Вадзіма Дзеружынскага.

вялікі князь з палаты нумар 6:

17 сьнежня 2009

кітайская цывілізацыя - кітайская мова, лацінская цывілізацыя - лацінская мова, балтыйская ''цывілізацыя'' - беларуская мова. выклікайце санітараў!

Kiryl Karliuk:

17 сьнежня 2009



2zmiejavik

У вас досыць прымітыўнае прагрэсіскае разуменьне цывілізацыі. Зрэшты ў ВКЛ была пісьмовасьць, як і ва ўсіх іншых эўрапейскіх сярэднявечных дынастычных дзяржаўных утварэньнях – элітарная руская і лацінская. У чым праблема, я не разумею?

2Алег

Ростов і Дзеружинский - гэта адна й тая ж асоба?

zmiejavik:

17 сьнежня 2009

Праблема ў тым, што ваша дзейнасць зводзіцца да вычварэння базавых паняццяў усіх гуманітарных навук і напаўнення іх сваімі ўласнымі сэнсамі, у выніку чаго атрымліваюцца такія казусы, як "варварская цывілізацыя". Калі вы кажаце пра ВКЛ 13-14 ст. - ваш балцкапаганскі "залаты век", - то ніякай элітарнай пісьмовай мовы ў літоўцаў не было - ні рускай, ні лацінскай. Апошняя выкарыстоўвалася зрэдку пры кантактах са знешнім светам, а не ўнутры дзяржавы. Прынамсі да хрышчэння. Можа ў мяне і "прымітыўнае" разуменне цывілізацыі, але я іншых не ведаю, а вашы "філосафы"-"традыцыяналісты" мяне не цікавяць - заўважнага ўплыву на развіццё гістарычных ведаў яны не аказалі. "Балты", "славяне", "германцы" - гэта выключна лінгвістычная класіфікацыя на моўныя групы. Народы, мовы якіх належаць да славянскай групы - славяне, у каго да балцкай - балты, да кельцкай - кельты. Беларуская мова славянская? - значыць беларусы - славяне. І не трэба тут сачыняць свае інтэпрэтацыі даўно вядомых словаў, блытаючы генатып і моўную групу. "Славянамоўныя балты" - гэта як "гарачы снег". Аксюмаран.

Lutavit:

17 сьнежня 2009

zmiejavik

У, куды вас занесла! Этнічнасьць па мове... гэта вам стагодзьдзе гэтак у XVI, максымум - ХІХ... вы б там мэтадалёгію гісторыі выкладаць змаглі б. Проста немагчыма такое камэнтаваць, бо, прабачце, лухта. Ужо больш за сотню гадоў у вызначэньні этнічных каранёў народаў выкарыстоўваюцца дасягненьні архэалёгіі, этналёгіі, антрапалёгіі (і сацыяльнай і біялягічнай) - няўжо можна абысьціся адной сучаснай лінгвістыкай?!

У такім выпадку куды вы заічыце ўжо ўзгаданых мной шатляндцаў?

Kiryl Karliuk:

17 сьнежня 2009

2zmiejavik

Тое што вы прадукт савецкае адукацыйнае сыстэмы, гэта ўжо і так зразумела. Інакш вы наўрад бы зьвязвалі этнічнасьць наўпрост з сучаснаю літаратурнаю моваю. Такая абсалютызацыя для гуманітарнае веды была характэрная прынамсі так паўтары стагодзьдзі таму. Дзеля вас натуральна шатляндцы ці галісійцы – суцэльны “аксюмаран”, бо больш складаныя працэсы этнічнасьці й ідэнтычнасьці вы патлумачыць, згодна сваёй “старадаўняй” мэтадалёґіі, не зможаце...

2zmiejavik:

18 сьнежня 2009

Рэд. -- ваш пост прыйшоў пусты.

Tumasz:

18 сьнежня 2009



Трапная цытата Вітаўта Тумаша:

ідучы толькі за філялягічнымі меркаваннямі пры выясненні справы фармавання і паходжання сучасных эўрапейскіх народаў, мы вельмі часта можам прыйсці да зусім памылковых вывадаў. Моўна-філялягічныя выснавы захоўваюць сваю вагу толькі для моўных фэномэнаў. Да даследавання ж выяснення і разумення фактычнай блізіні і сваяцтва паміж народамі па крыві неабходна паслугоўвацца ў першую чаргу антрапалягічнымі, а не філялягічнымі крытэрамі. Накш мы маглі б дайсці да такіх абсурдальных вывадаў, як тое, што нямецкаю гутаркаю гаворачыя сяння жыды сярэдняй Эўропы (т.зв. жаргонам) належаць да германскай сям'і народаў, а амэрыканскія нэгры да англасаксаў.

http://kryuja.org/artykuly/tumasz/balcki_eliement_pry_paustanni_suczasnaha_bielaruskaha_narodu.html

2 zmiejavik:

18 сьнежня 2009



"вашы "філосафы"-"традыцыяналісты" мяне не цікавяць - заўважнага ўплыву на развіццё гістарычных ведаў яны не аказалі".

Вы таксама ніякага ўплыву на развіццё еўрапейскай гуманітарнай веды не зрабілі. І не зробіце.

Кельт:

18 сьнежня 2009



<<<Народы, мовы якіх належаць да славянскай групы - славяне, у каго да балцкай - балты, да кельцкай - кельты.>>>

Проста афігенны навуковец. Трэба даваць Нобеля па гісторыі. Нарэшце нехта давёў, што англамоўныя ірландцы - гэта германцы. Асабліва пацешацца гэтаму ў Лондане. Раю звярнуцца туды па грант для працягу такіх адкрыццяў))

Алег:

18 сьнежня 2009



Кірылу Карлюку:

Так, Дзеружынскі – гэта Растоў, і гэта Дзянікін (я маю на ўвазе не генерала, а аўтара “С.І.” :)). Бо яшчэ за савецкім часам не віталася, каб у адным нумары было колькі матэрыялаў, якія падпісаны адным імём... Таму й цяпер выкарыстоўваюцца мяноклічы. Спадар Вадзім, дарэчы, гэта не хавае. . . . . .

Пан Лютавіт, мне, сапраўды, цікавы Ваш адказ на пытаньне, якое я задаў Вам вышэй. Там, дзе выпадкова назваў Вас "Летавітам". Загадзя – дзячу...

Lutavit:

18 сьнежня 2009

Алег

- Пад "нацыяналістычнымі псэўда-гістарычнымі байкамі" я разумею такія формы так званых "гістарычных мітаў" (ёсьць такое цалкам станоўчае паняцьце ў мэтадалёгіі гісторыі, кажучы груба, - гэта пашыраны ў грамадзкай свядомасьці вобраз тых ці іншых падзеяў, як правіла г.м. складаюць аснову адукацыйнага курсу гісторыі любой дзяржавы, так званай "канцэпцыі гісторыі". Напрыклад, можа быць г.м. "БНР - першая беларуская дзяржава", можа быць "БССР - першая беларуская дзяржава", у залежнасьці ад канкрэтных асбтавінаў пэўныя групы людзей будуць успрыймаць гісторыю водле адной з гэтых пазыцыяў), часткі гэтых мітаў, ці самыя міты цалкам, падставай для якіх ёсьць не навуковыя дадзеныя, прытым на найноўшым узроўні, а любыя іншыя памкненьні: напрыклад, жаданьне апраўдаць старажытнасьць або веліч таго ці іншага народу, нават коштам скажэньня ці заведамага вульгарнага спрошчваньня вядомых гістарычных звестак.

Алег:

18 сьнежня 2009

МОЖНА Ў ТАКІМ (ПЕРШАПАЧАТКОВЫМ) ВЫГЛЯДЗЕ?

Кірылу Карлюку:

Так, Дзеружынскі – гэта Растоў, і гэта Дзянікін (я маю на ўвазе не генерала, а аўтара “С.І.” :)). Бо яшчэ за савецкім часам не віталася, каб у адным нумары было колькі матэрыялаў, якія падпісаны адным імём... Таму й цяпер выкарыстоўваюцца мяноклічы. Спадар Вадзім, дарэчы, гэта не хавае.

. . . . .

Пан Лютавіт,

мне, сапраўды, цікавы Ваш адказ на пытаньне, якое я задаў Вам вышэй. Там, дзе выпадкова назваў Вас "Летавітам". Загадзя – дзячу...

Gorliwy Litwin:

18 сьнежня 2009

Рэд. Ваш камэнтар, на жаль, прыйшоў пусты. Паўтарыце, калі магчыма.

R.I.R.A.:

18 сьнежня 2009

родная мова ірландцаў - т.зв. Gaeilge адносіцца да кельтскай групы моваў, на ёй размаўляюць у некаторых рэгіёнах Ірландыі і ў наш час. асноўная частка насельніцтва гэтую мову страціла і ў сённяшні час вызначаць этнічнасць ірландцаў па моўнай прыкмеце некарэктна.(тое ж тычыцца і шатландцаў) аднак ні у кога не выклікае сумнеў наянасць ірландскай мовы з кельтскай групы, на якой некалькі стагоддзяў таму размаўляла значная колькасць продкаў сучасных ірландца. калі ласка, прывядзіце прыклад роднай беларусам мовы, прыналежнай да групы балцкіх моваў, на якой размаўлялі продкі сучасных беларусаў, пражываючых на тэрыторыі сучаснай РБ. ці можа яшчэ захаваліся якія асяродкі, у якіх беларусы карыстаюцца балцкай мовай? цікава было б пабачыць падручнікі ці хоць якія звесткі пра гэты цуд.

zmiejavik:

18 сьнежня 2009

Акрамя базавых паняццяў вы перакручваеце яшчэ і чужыя словы. Напэўна, філосаф Дзерман правёў трэнінг па сафістыцы. Ірланская і шатландская мовы - кельцкія? Кельцкія! Ці ў гэтым таксама якія сумненні? Значыць, ірландцы і шатландцы - кельты. Бо іх нацыянальныя мовы належыць да кельцкай групы. Вось усё, што я сказаў. Якія яшчэ пытанні? А ў якой ступені суседзям удалося каго асіміляваць у моўным плане - гэта ўжо іншая песьня. Прынамсі, і беларуская, і ірландская, і шатландская мовы існуюць у прыродзе, а "літвінскай" няма і не будзе. Калі вы вядома не лічыце, што літоўская мова - родная для беларусаў:) Бо гэта б супярэчыла вашым палымяным прызнанням у адданасці беларускай.

Lutavitu: калі вы прызналі, што вы ў гэтым не спец, то няма чаго настойваць на сваіх аргументах. На шатландскай мове (германскай па паходжанню) зараз у Шатландыі ніхто не размаўляе, бо яе проста не існуе, такой мовы. А размаўляюць там на ангельскай і кельцкай шатланскай (ці гэльскай). Пра галісійцаў я ўвогуле не зразумеў, што там каго бянтэжыць. Дадзеныя біялагічнай антрапалогіі для вырашэння этнічных пытанняў сапраўды шырока выкарыстоўваліся ў 20 ст., асабліва ў 30-я гг.

Памяняйце сэнс слова - і дакажаце ўсё што заўгодна. Гэта ўжо не дэканструкцыя, а дэструкцыя мовы.

У тэксце Дзермана многа вады. Мяне ж цікавіць ваша пазіцыя па канкрэтных пытаннях, ад адказаў на якія вы звычайна ўхіляецеся на форумах:

1) Беларусы і літоўцы - два блізкія народы, ці адзін? Калі адзін, то як ён называецца?

Дзе пра гэтую назву ў такім сэнсе можна пачытаць, акрамя вашага сайта і часопіса, калі вы ўжо апелюеце да навуковасці?

2) Літвіны сёння ў вашым разуменні - гэта тое ж самае, што літоўцы?

Ці нейкі асобны народ? Бо ў першым Друвісе гэтыя словы выкарыстоўваюцца як сінонімы, і назва літвіны выкарыстоўваецца ў дачыненні да сучасных літоўцаў.

3) Якія ж усё-такі мэты вашай дзейнасці?

Ці з'яўляецца мэтай вашай дзейнасці насаджэнне беларусам літоўсккай свядомасці?

Ці накіравана ваша дзейнасць на барацьбу з беларускай нацыянальнай ідэяй і дзяржаўнасцю?

Хацелася б атрымаць канкрэтныя кароткія адказы на канкрэтныя пытанні па пунктах, не прапускаючы ні аднаго пытальніка. Гэта дапаможа зразумець, за што вы дакладна выступаеце.

Р:

18 сьнежня 2009

Гэта журналістыка для 18-ці гадовых. Аб чым тут спрачацца?

labas tabloidas:

18 сьнежня 2009

18? We are 14!

Gorliwy Litwin:

18 сьнежня 2009

Закідаю А.Дзерманту 3 галоўныя памылкі або, магчыма, свядомыя некарэктнасці:

1) калі ён кажа пра “зямлю, дадзеную нам Богам” – нельга забывацца што Бог першасны, бо інакш і наданне гэтае нелегітымнае.

2) Беларусы-русіны-заходнерусы – таксама легітымная традыцыя, прытым яны ў абс. большасці на тэр. РБ. Як можна адмаўляць ім у праве быць самімі сабой?

3) “літвіны” гэта і не адна з рысаў або “праяў” беларускасці або “чагосьці-такога-РБшнага”. Бо такая пазіцыя – блізкая да 2-х папярэдніх версій “адраджэнскага псеўдалітвінства” – 1) “усе беларусы – насамрэч літвіны” 2) “літвіны гэта найвышэйшая форма беларусаў”.



Як быць літвінам – значыць быць асобным народам, хай сабе і вельмі малалікім і слабым. А не хавацца за спіну беларусаў.

Lutavit:

18 сьнежня 2009

Мой першы камэнт быў бязьлітасна забіты інтэрнэтам, таму паўтараю:

to zmiejavik

- Наконт шатляндзкай мовы. Гугл вам дапаможа. Для астатніх мушу паясьніць крыху, бо для вас паясьняць па-першае, бессэнсоўна, па-другое, ня трэба, бо, калі вы гісторык і лезеце ў спрэчку на гэты конт, вы павінны гэта ведаць, у адваротным выпадку – двойчы бессэнсоўна.

Так, Шатляндыя. У Шатляндыі складаная моўная сытуацыя: тры мовы і адна трасянка. Першая – ангельская, да якой прымыкае так званы “шатляндзкі дыялект” – трасянка мясцовая. Другая – гаэльская, мова кельцкай групы. Тут усё зразумела. Не зразумела з трэцяй мовай, шатляндзкай. Шатляндзкая мова – германская. Як так? А вось як: шатляндзкая мова сфармавалася на аснове трасянкі, але не сучаснай, а сярэднявечнай – калі шатляндзкі дыялект – трасянка ад “модэрн інгліш”, то шатляндзкая мова спачатку была трасянкай ад “мэдывал інгліш”, а зь цягам стагодзьдзяў, па зьнікненьні той самай сярэднявечнай ангельскай, вылілася ў асобную мову. Таму і спрачаюцца сёньняшнія шатляндзкія адраджэнцы, якая зь ДЗЬВЮХ моваў больш “свая”.

Ну й адказы, як прасілі:

1. Што вы разумееце пад народам? Калі пра біялёгію, то, наколькі мне вядома, розьніца між жэмайтамі й аўкштайтамі большая, чым паміж апошнімі і беларусамі. Калі вы пра культуру – то ўдакладніце, якога часу. Сёньня гэта, зразумела, культурна розныя народы і прычынай таму – будаваньне нацыянальных дзяржаваў. Яшчэ год дзьвесьце таму так не было.

Наконт назвы не зусім зразумеў. Калі вы пра балцкую ідэю, дык яна прызнаная навуковай супольнасьцю, хоць ня ўсе навукоўцы яе падзяляюць – і гэта зразумела і правільна, бо калі б падзялялі ўсе, то гэта быў ба марксызм-ленінізм. :-) 2. У маім разуменьні (падкрэсьліваю – у маім), літвіны сёньня – тыя з тутэйшых людзей, хто адчувае і вызнае, сьвядома ці несьвядома, сваю повязь з даўняй Літвой. Ні ў якім разе літвіны ня ёсьць мадэрнай нацыяй – у гэтым маё разыходжаньне з Алесем Белым, напрыклад.

3. Маёй канкрэтна дзейнасьці? – мір у ва ўсім сьвеце (жартую). Гэта пэрсанальнае пытаньне.

Насаджэньне “літоўскай сьвядомасьці” ня ёсьць мэтай маёй дзейнасьці, бо ня ведаю, што такое “літоўская сьвядомасьць”. Мая дзейнасьць скіраваная на барацьбу зь любымі нацыянальнымі ідэямі, калі яны пераходзяць дапушчальныя межы (робяцца не інструмэнтам, а самамэтай). Мая дзейнасьць не скіраваная на барацьбу зь беларускай дзяржаўнасьцю, бо гэта, урэшце, забаронена Канстытуцыяй. У той жа час, я не адчуваю асаблівай радасьці ад той дзяржаўнасьці, што мы зараз маем – яна толькі меншае зло, у параўнаньні, напрыклад, з увахожаньнем у склад Расеі.

Як можна быць Дзермантам,:

19 сьнежня 2009

Літуанізацыя зыходнага прозьвішча Дзерман дае Дзярмонт (па аналёгіі - Даўмонт, Жыгімонт)?

Алег:

19 сьнежня 2009

Паважаны Лютавіт, вы добра распавялі, хто такія “літвіны” сяньня. А гэта адказ, што грубка белая, калі пыталіся, ці цёплая... Але наша размова тычыцца найперш ЧАСОЎ ВКЛ!

Да прыкладу, Андрэй Катлярчук выказаўся прама:

ЛІТОЎЦЫ ГЭТА літоўцы (АЎКШТАЙТЫ, дзукі, сувалчай ...). ЖАМОЙТЫ гэта ЖАМОЙТЫ з уласным дыялектам, фактычна мовай, бо гаворку гэту сапраўдныя літоўцы разумеюць слаба... Жамойты зараз змагаюцца за статус этнічнай меншасьці. БЕЛАРУСЫ ГЭТА перадусім РУСІНЫ часоў ВКЛ.

Вадзім Дзеружынскі ж мяркуе, што РУСІНЫ – продкі ЎКРАІНЦАЎ, а ЛІТВІНЫ ў асноўным – БЕЛАРУСАЎ... (Дарэчы, учора выйшай чарговы нумар “С.І.”, дзе ё цікавая палеміка падобна гэтай...)

Дык вось, найшаноўнае спадарства Зьмяявік, Юркавец, Лютавіт, Карлюк, Белы! Давайце вызначымся ПРАМА: ХТО, ПА-ВАШАМУ, у ВКЛ былі ЛІТВІНЫ, АЎКШТАЙТЫ, ЖАМОЙТЫ Й РУСІНЫ? Пры гэтым трэсьці адзін на другога пыл з уласных артыкулаў і дысертацый зусім не абавязкова...

zmiejavik:

19 сьнежня 2009

На вікіпедыі хай спачатку разбяруцца як яны хочуць назваць старонку: англа-шатландскі, шатландскі ці лаплан-скотс. Бо гэта прынцыпова для разумення з'явы. І вЫзначаць, пра што пішуць - пра ангельскі дыялект ці асобную мову. Там валіцца ў кучу і т.зв. старашатландская і сучасны шатландскі дыялект ангельскай. У сваім папярэднім допісе я значна спрасціў сітуацыю ў Шатландыі, каб не лезці "ў дзебры", але раз вам гэта трэба, каб падшукаць паралелі з Беларуссю для апраўдання сваіх "ідэяў" ...

Зразумела, шатландскія нацыяналісты хацелі б выдаць дыялект ангельскай за асобную мову, якая непасрэдна ўзыходзіць да старашатландскай. Але я б звярнуў вашу ўвагу на наступную фразу з таго самага раздзела на вікіпедыі:

Современный шотландский литературный язык едва ли может считаться непосредственным продолжением среднешотландского языка, несмотря на обилие в нем устаревших слов.

Увогуле наступны раз замест парады пагугліць прасіў бы даваць спасылку на працы спецыялістаў.

У сваю чаргу са старашатландскай таксама не ўсё так проста: па сутнасці, пачаткова гэта не ўласна шатландская мова, а паўночна-англасаксонскі дыялект, якім размаўлялі і пісалі на поўначы Англіі - Нартумбрыі (напрыклад, Беда Вельмішаноўны, якога да шатландцаў аднесці не выпадае).

Тое, што мы сёння называем раўніннай Шатландыяй з Глазга і Эдынбургам таксама ўяўляла ў тыя часы фактычна частку Нартумбрыі, і толькі пазней была заваявана горцамі-кельтамі, якія стварылі сваё каралеўства. З разбурэннем і асіміляцыяй Нартумбрыі гэты дыялект застаўся ў Шатландыі сам-насам і стаў лічыцца асобнай мовай.

Казаць, што "раўніна" - гэта спрадвечныя землі гэлаў і шукаць "біялагічную" пераемнасць таксама не выпадае, бо да прыходу англасаксаў там жылі не гэлы, а брыты.

Старашатландская канула ў лету пасля аб'яднання з Англіяй і на змену ёй прышла ангельская. А што ў яе могуць быць дыялекты - ніхто не адмаўляе.

Такім чынам:

а) Шатландцы ўяўляюць сабой фактычна рознаэтнічнае ўтварэнне. Англамоўныя (уласна шатландцы) і кельтамоўныя (гэлы) - народы з розным этнагенезам. Сёння робяцца спробы (і паспяховыя) аб'яднаць іх у палітычную нацыю. Поспех абумоўлены не ў апошнюю чаргу тым, што гэлаў засталося так мала, што пры ўсім жаданні на фармулёўку асобнай нац. ідэі сіл бы не набралася. А "раўнінным" іх існаванне выгадна для падмацавання ўласнай нацыянальнай ідэі і "асобнасці" ад Англіі.

б) Паралеляў з Беларуссю не існуе.

в) Ніхто ў кельцкім свеце ад нацыяналізму не дыстанцыюецца, як вы, і ўласных фантастычных праектаў не прапануе, хіба што дзесятак такіх жа фантазёраў. Наадварот, з кожным годам нацыянальныя ідэі набіраюць усё больш папулярнасці сярод кельцкіх народаў.

Увогуле заўважыў, што лепшы спосаб вядзення інтэрнэт-прапаганды - спаслацца на халераведаешто, на розную экзотыку і выключэнне з правіл. Тут мы бачым такі прыём, як прадстаўленне выключэння з правіл за само правіла. Мэта - перавесці завесці дыскусію як мага далей ад тэмы, пажадана на нейкую складаную і дыскусійную экзотыку, і нейтралізаваць такім чынам крытыку. Усе наступныя спасылкі на кельтаў і на неграў паспрабую ігнараваць.

zmiejavik:

19 сьнежня 2009

Шкада, што я не пачуў прамых адказаў на свае пытанні. Прызнацца, я асабліва і не спадзяваўся, так і меркаваў, што пачнуцца адмазкі. Кшталту "што вы разумееце?" Гэта нібы я ў вас пытаюць: "Якога якога колеру штаны вы носіце?" - а Вы ў адказ: "Што вы разумееце пад штанамі?", ці "што вы разумееце пад словам "колер"?

Опусы Дзермана звыкла напісаны ў стылі ўздыханняў: "ах, літоўскасць!", "ах балцкасць!", шмат вады і пыла ў вочы.

Добра, паспрабую канкрэтызаваць, бо надта ж хочацца высветліць мэты вашай прапаганды:

1) Пад словамі разумею тое, што пад імі звычайна разумеецца ў мове. Народ у сэнсе этнас (мова, культура, тэрыторыя). Ну ёсць яшчэ палітычны народ, але зараз не пра яго гаворка. Ніякіх "біялагічных" народаў не існуе - у адваротным выпадку прывядзіце мне спачылку на даведнік ці энцыклапедыю якую "Біялагічныя народы свету" (выданні часоў трэцяга Рэйху не прапаноўваць і вашыя ўласныя таксама, зрэшты няма ў вас іх і няма).

Пра культуру я пра сённяшнюю, бо жыву сёння і ўсе беларусы жывуць таксама сёння, а не ў 10 ст. Я пра іх пытаюся, а не пра розных там яцвягаў.

2) "Наконт назвы не зусім зразумеў. Калі вы пра балцкую ідэю, дык яна прызнаная навуковай супольнасьцю". Што вам не зразумела? Я пытаю пра назву, а не пра нейкія вашы ідэі, нібыта ўжо нейкім прызнаныя.

2) Я таксама адчуваю сваю "повязь", але я не "літвін", як і многія, і не трэба нас вызначаць тымі, кім мы самі не хочам. Увогуле, я не пытаўся, хто такія літвіны ў вашым разуменні. Пытанне гучала па-іншаму. Вы ўхіліліся ад адказу.

3) "літоўская свядомасць" - у значэнні самасвядомасць. Як мэта дзейнасці: схіліць беларусаў вызначаць сябе як "літоўцаў". Толькі не кажыце, што не ведаеце, хто такія "беларусы", бо я так хутка звар'яцею разам з вамі. Мне таксама непрыемна калі нац. ідэі пераходзяць дапушчальныя межы, і я таксама з такімі праявамі змагаюся па меры магчымасці. Але пытанне было не пра іх.

Наконт барацьбы з дзяржаўнасцю - не, але толькі таму што забаронена Канстытуцыяй? Толькі наручнікі як аргумент разумееце?

Паўтараць пытанні не буду, бачу што вы спарабуеце ўхіліцца, але каб і твар пры гэтым захаваць. Калі вы столькі разоў пазіцыянавалі сябе як чэснага і непрадузятага, то вернецеся і адкажаце.

zmiejavik:

19 сьнежня 2009

Карлюку:

Па поваду "прадуктаў сістэмы":

Этналогію і соцыя-культурную антрапалогію ў нас чытаў Павел Церашковіч, чытаў на падставе даробку заходняй гуманістыкі, іспыты яму здаў на выдатна, класіфікацыя ўзята з яго канспекта, хаця ведаў яе і раней. Хто чытаў этналогію ў вас? Прадукт якой вы сістэмы?

Янковіч з 'Нашага Радаводу':

19 сьнежня 2009

2 Як можна быць Дзермантам

калі я правільна вас зразумеў, вы хаціце сказаць, што Дзермант з Друвісу - гэта той жа Рабіновіч з Петах-Ціквы, той жа Петрасян з Севану, той жа Чынганчгук з Аклахомы? т.е. у прынцыпе не мае ніякага дачынення да нашага Сінявокага сасуду?

а мы у рэдакцыі адразу прыкмецілі, што прозвішча ненашынскае, небеларускае. і як Друвіс перакладаецца, таксаме не ведаем... казачок та, аказваецца, засланный

Мдааа:

19 сьнежня 2009

Столькі флуду і нейкіх зусім бяздарных спрэчак + абразы пачынаюцца... Выдатная культура дыскусіі. Ажно ванітаваць хочацца.

H1N1:

19 сьнежня 2009

Таксама цікава пачуць адказ на пастаўленае тут пытанне пра славянскія "імёны" паганскіх багоў, бажкоў і "аватараў", зафіксаваныя этнографамі яшчэ на традыцыйнай беларускай вёсцы. Што ёсць паралелі між славянскім і балцкім, як і любым іншым індаеўрапейскім паганствам, - гэта адно. Так можна даказаць, што беларусы - у рэале гэта грэкі (Уран і Пярун - адно і тое ж).

Але хто патлумачыць, чаму большасць зафіксаваных персанажаў - са славянскімі "імёнамі", чаму усё-такі "Пярун", а не "Пяркун(-ас)", і куды падзеліся ўсе гэтыя Дэйвілы, Аўшрыні, Каўкасы і Лаймы?

Ці можа Уладзімір "пахрысціў" мясцовых балтаў разам з хрысціянствам у славянскае паганства?

2 Мдааа:

19 сьнежня 2009

Рэд. -- Ваш пост прыйшоў пусты.

Понас Славеснас:

19 сьнежня 2009

Флуду сапраўды шмат, асабліва ў самім артыкуле. Увогуле пара зачыняць гэты лабусятнік.

H1N1:

19 сьнежня 2009

І няма ў Беларусі ніякіх "русінаў"! Што яшчэ за фігня? Наколькі вядома, ніводзін чалавек на перапісе "русінам" не пісаўся і ніхто сябе такім не лічыць. "Русіны" - гэта міфалагічныя персанажы, існаванне якіх выгадна "літвінам" дзеля ўласнай легітымацыі.

Тое, што Марзалюк напісаў, што "русіны" - продкі беларусаў, яшчэ не значыць што ён сам лічыць сябе "русінам". Калі ты лічыш па іншаму - вазьмі і напішы, а не папаўняй ідэалагічны дыскурс новымі сімулякрамі.

Дзерманталогія=сафістыка.

Грыпознаму:

19 сьнежня 2009

"Наколькі вядома, ніводзін чалавек на перапісе "русінам" не пісаўся і ніхто сябе такім не лічыць".

Вам ужо вядомыя вынікі перапісу, можа з усёй грамасдкасцю падзеліцеся?

"І няма ў Беларусі ніякіх "русінаў"!"

У артыкуле і не гаворыцца, што яны ёсць як этнонім/канфесіёнім. Там пра русінаў вядзецца як пра сярэднявечную рэалію.

Хопіць тут заражаць сваім грыпозным вірусам, які і ёсць сапраўднай сафістыкай.

2 Мдааа:

19 сьнежня 2009

Па-першае, ніякіх звыш абразаў у гэтым топіку я не знайшоў.

Па-другое, калі Вы ўважаеце сябе за культурнага чалавека, ніколі не нагадвайце на форумах, што вам “ажно ванітаваць хочацца” ці прысьпічыла ў прыбіральню, ці, не дай Бог, вы да гэтае прыбіральні не дабеглі! Бо яшчэ таму, што людзі праглядаюць топікі ПАДЧАС АБЕДУ (!). (Мне ж пашчасьціла ЗАГАДЗЯ перакусіць... :) )

Demetrius:

19 сьнежня 2009

Паслядоўныя “літвіны”, якія апелююць да ўласнай традыцыі і кажуць пра яе актуальнасць для Беларусі, крытыкуюць нацыяналістычны метанаратыў не з пазіцый адмаўлення метанаратыву як такога, а з пазіцый герархічнасці і легітымнасці.

______

Крытыкуюць дасягненні мадэрна з пазіцый традыцыйнага грамадства, адным словам. Гэта як крытыкаваць індустрыялізацыю з пазіцый прыгоннага маёнтка. Постмадэрнізм - гэта не абвінавачанне, а канстатацыя. Дыягназ, калі заўгодна. Калі вы гуляецеся ў "канструяванне перарваных традыцый", уносячы туды розныя элеметы, якіх там і блізка не было, так што іх потым не пазнаць, то гэта тыповы постмадэрнізм. Прычым некалькі розных традыцый спалучаюцца ў адну - тут вам і полацкія крывічы са сваёй дзяржавай, і аўкштайцкія плямёны, і літоўская палітычная нацыя часоў ВКЛ, і беларуская вёска 19 ст. і сучасная літоўская этнічная нацыя. Калі вы сапраўды лічыце, што гэта АДНА традыцыя - то перад намі тыповы прыклад прымардыялізму, які вы пускаеце ў ход без аглядкі на яго паходжанне. Бо постмадэрнізм нічога новага не прыдумляе, а толькі спалучае ранейшыя вынаходкі мадэрна і традыцыйнага грамадства, у тым ліку і гэту. Калі прыгледзецца, то ад усіх гэтых разнастайных грамадстваў большасць фундаментальных традыцый, якія вызначалі іх існаванне, зніклі, і сёння фактычна засталося само толькі слова "літва" (і то не ўсіх яно датычыць - полацкія крывічы туды ну ніяк не ўпісваюцца, як і большая частка насельніцтва Беларусі тых часоў), на якім і спрабуюць спекуляваць.

"Літвіны" не адмаўляюць метанаратыва як такога - хто б сумняваўся - адзін адмаўляюць, а іншы прыдумляюць. Гэта нечым нагадвае ідэалогію ці міфалогію, а ніяк не гуманітарныя навукі. Выкарыстанне постмадэрнісцкага інструментарыя дазваляе як канструяваць, так і дэканструяваць - усё залежыць ад сумленнасці таго, хто гэтым займаецца. Навукоўцы-гуманітарыі займаюцца дэканструкцыяй, а не "адраджэннем" традыцый. Колькі-небудзь значныя метанаратывы імі ўжо усе дэканструяваныя; а вашым наўмысна займацца ніхто не будзе, бо зараз такога шмат, а на рэчах, якія падзяляе паўтара дзесяткі чалавек, асабліва канцэнтравацца не прыходзіцца.

Антыгрыпознаму:

19 сьнежня 2009

Марзалюк і Галенчанка, пра якіх размова ў раздзеле РУСІНЫ VERSUS ЛІТВІНЫ - сярэднявечныя рэаліі?

А ў рэцэнзіі Дзермана на Марзалюка (http://arche.by/by/18/20/940/) фраза "Бачучы высілкі сучасных русінаў на гэтай ніве неяк зусім не хочацца сябе з імі атаесамляць"

- таксама пра сярэднявечныя рэаліі казаліся? Тое самае і на іншых форумах было - нешта пра сучасных русінаў, якія актывізаваліся.

Калі вы настойваеце, што гэта сярэднявечныя рэаліі, то я настойваю, што сучасныя "літвіны" - таксама сярэднявечныя рэаліі.

Грыпознаму:

19 сьнежня 2009

"Калі вы настойваеце, што гэта сярэднявечныя рэаліі, то я настойваю, што сучасныя "літвіны" - таксама сярэднявечныя рэаліі."

як заўгодна, можа вам ад гэтага лягчэй стане і гістэрыка спыніцца)))

Kiryl Karliuk:

20 сьнежня 2009

Пане Лютавіт, вы цалкам маеце рацыю, але шатляндзкая мова (Scots) зусім не трасянка, а цалкам наадварот – чысьцюткі кшталт (асабліва на анґельска-шатляндзкім памежжы) германскае гаворкі саксаў (старанґельская Нортумбырі), магчыма з уплывам “дацкае” ютаў.

Kiryl Karliuk:

20 сьнежня 2009

2zmiejavik

Не паверыце я таксама меў магчымасьць тры сэмэстры слухаць паважанага Паўла Ўсеваладавіча, праўда курс адносна найноўшых тэорыяў нацыяналізму – вам бы ён як раз патрафіў. Антраполёґію й гуманітарную геаграфію (human geography) ў мяне выкладаў пан Томас Лундэн (Stockholm, Södertörns högskola).

Ваш узровень мысьленьня як навукоўца выдаюць нават вашы разважаньні аб шатляндзкае сытуацыі й ваша катэгарычнасьць у ацэнках. Той факт, што пераважаная большасьць эўрапейскіх нацый штучна сканструяваная на цалкам не гамагенным этнічным “матэрыяле” досыць вядома ў сучаснае навуцы й не выклікае асаблівых спрэчак (за выняткам купкі дзівакоў пэрэніялістаў кшталту вас, якія хутка зьнікнуць праз колькі дзесяцігодзьдзяў як дыназаўры).

Аналёґіі паміж шатляндзкай і беларускай сытуацыяй не менш відавочныя: няўжо вы будзіце адмаўляць, што падобныя моўныя й этнічныя працэсы мелі месца на тэрыторыі сучаснае Беларусі, уважаючы нават спрошчаную тэорыю балцка-славянскага “субстрату”?..

zmiejavik:

20 сьнежня 2009

Карлюку:

Чысцюткіх кшталтаў нідзе не засталося. А што такое чысцюткі кшталт "магчыма, з уплывам" - мне не зразумела. Тым больш ютаў, якія аселі ў масе сваёй на Поўдні Англіі - у Кенце і Уайце. Тэарэтычна магчыма, што пару бандаў занесла на поўнач, але на што яны там маглі паўплываць - невядома. А Данэлаг - гэта справа рук данаў, а не ютаў, і здаецца да Шатландыі мае ўскоснае дачыненне. Больш гэту тэму абяцаў не каментаваць і не буду.

Södertörns högskola? Ваў! Напэўна, пратэжэ Катлярчука? Калі што, перадавайце прывітанні і папрасіце адказаць на мае пытанні. Lutavita таксама, калі ведаеце.

2zmiejavik:

20 сьнежня 2009

"Södertörns högskola? Ваў! Напэўна, пратэжэ Катлярчука? Калі што, перадавайце прывітанні і папрасіце адказаць на мае пытанні. Lutavita таксама, калі ведаеце."

Бачна, што пану вельмі зайздросна. Ды ніхто не будзе на вашыя пытанні адказваць, хто вы такі агулам? Напэўна вельмі хацелася б у Швецыю трапіць, але не атрымліваеца, таму і прыходзіцца па форумах працаваць))

H1N1:

20 сьнежня 2009

як заўгодна, можа вам ад гэтага лягчэй стане і гістэрыка спыніцца

...

Нарэшце хоць адну прынцыповую рэч мы высветлілі. Такім чынам, "літвіны" і "русіны" не маюць ніякага дачынення да сучаснай рэальнасці. Магчыма, гэта толькі сярэднявечныя глюкі на экране вашага манітора.

Lutavit:

20 сьнежня 2009

to Zmejavik

Шаноўны пан, я адказаў на вашыя пытаньні так, як адказаў - і не без прычыны. Паверце, мне добра вядомыя такія грубыя метады спрэчак, калі складаныя праблемы просяць растлумачыць:

1 - кароткімі й спрошчанымі адказамі;

2 - карыстаючыся зададзенымі апанэнтам тэрмінамі й дэфініцыямі;

То бок, аніякі мой адказ вас не задаволіць, вы прычэпіцеся да любой яго формы, гэта бачна ўжо па вашым "неразуменьні" (калі вы вучыліся на гістфаку БДУ, то ўсё вы разумееце - яшчэ на першым курсе хапае выкладчыкаў, якія абсалютна слушна ўбіваюць у галовы студэнтаў важнасьць ацэнкі розных лінгвістычных фішак) маёх прэтэнзыяў да вашых фармулёвак.

Выснова адна - вы жадаеце, прымусіць мяне пагуляць на вашым полі, у заведама слабой пазыцыі, бо навука, нажаль, слабейшая за ідэалёгію. З гэтай жа сэрыі вашыя патрабаваньні растлумачыць "што МЫ разумеем пад..." - я магу адказваць толькі за сябе, а не за ўсіх айчынных традыцыяналістаў, прыхільнікаў балцкай тэорыі, літвінскай ідэі і г.д.

Да слова кажучы, чамусьці нават сярод нашых навукоўцаў, погляды якіх сфармаваліся шчэ пры саветах, я не сустракаў такога апантанага непрыняцьця, як сярод маладых нацыяналістаў - нармальны навуковец можа сто разоў не згаджацца з той ці іншай тэорыяй, але справабаць перавозіць складныя рэчы ў вульгарна спрошчанае поле ён таксама ня будзе.

І пра Церашковіча - проста не магу не зацеміць, бо таксама меў шчасьце слухаць ягоны курс - я мяркую, ён моцна б зьдзівіўся, пачуўшы, напрыклад, што этнічнасьц народу трэба вызначаць па ягонай сёньняшняй мове. :-)

Грыпознаму:

20 сьнежня 2009

"Магчыма, гэта толькі сярэднявечныя глюкі на экране вашага манітора".

Для вас, відаць, так. Так што сканчвайце піць і кладзіцеся спаць раней)))

Навукрвая Рада БДУ:

20 сьнежня 2009

Лютавіту:

Нашта людзям галаву дурыце, калі ў сваім ЖЖ http://lutavit.livejournal.com/50189.html#comments у размове з Фядутам вы прызналі рацыю Змеявіку:

feduta:

Совершенно справедливое замечание -- с точки зрения лингвиста.

Lutavit:

размова йшла не пра сучасную лінгвістыку, а пра гістарычныя і этнічныя карані народу. Дарэчы, а нават, калі б і пра сучасную лінгвістыку? Няўжо бразыльцы - партугальцы?

feduta: А есть бразильский язык?

lutavit

няма. ёсьць партугальскі. таму, згодна з вашай лёгікай, у Бразыліі жывуць партугальцы. У астатняй Лацінскай Амэрыцы - гішпанцы. А нэгры ЗША насамрэч проста добра грыміруюцца - насамрэч яны англічане!

feduta:

Голубчик, Вы не путайте боб с горохом: я ведь четко написал -- с точки зрения лингвиста Вам было сделано совершенно справедливое замечание. ЛИНГВИСТА!!! Славянские языки -- не балтские. И хоть мы с Вами треснем, бразильского языка не существует. Как и американского. А Вы отвечаете на замечание лингвиста требованием признать юридическую сторону процесса становления государств в 19-м веке. Разные основания для дефиниций. Посему сдайте экзамен по формальной логике в любом университете страны, либо не обвиняйте других в том, чего они не говорили.

Lutavit:

Шаноўны пан Фядута, не гарачыцеся. З вашай заўвагай лінгвіста я цалкам згодзен, адзначу толькі, што я ніколі не казаў, што беларуская мова - не славянская. Калі вы не зразумелі, сэнс таго камэнту пана з сайту "Архэ" быў наступным: "на якой мове размаўляе сёньня той ці іншы народ, такія ЭТНІЧНЫЯ карані ён мае". Я мяркую, што вы, як лінгвіст, можаце прывесьці адваротных прыкладаў нашмат болей за мяне. Дарэчы, курсу лёгікі ў мяне сапраўды не было, на жаль. Прэтэнзыі - да навуковай рады БДУ. :-)

А тут на форуме брыкаецеся як маленькі.

pytannie zmiejaviku:

20 сьнежня 2009

"Сёння на захадзе нашай краіны жыве каля мільёну беларусаў-каталікоў (нашчадкаў г.зв. старакаталікоў) і няма нічога дзіўнага ды заганнага, калі ў іх асяроддзі абуджаецца цікавасць да ўласнага літоўскага паходжання, з’яўляецца імкненне да ўсведамлення сябе літвінам. Іхная спадчынная літоўскасць мае гэткае ж права на існаванне як і беларускасць".

Вы згодныя з гэтымі словамі? Альбо па-вашаму, гэтыя людзі ПАВІННЫ быць толькі беларусамі альбо толькі літоўцамі, а не могуць быць беларусамі літоўскага паходжання, якія шануюць свае этнічныя карані?

Lutavit:

20 сьнежня 2009

to Навукрвая Рада БДУ

Гм... Здаецца, рацыі Зьмеявіка я не вызнаваў? я вызнаў рашыю Фядуты. Альбо Зьмеявік (які сказаў, ЯК ГІСТОРЫК, што "калі сёньня беларусы размаўляюць на славянскай мове, значыцца яны па паходжаньні - славяне") і пан Фядута (які, ЯК ЛІНГВІСТ, пачытаўшы, відаць, толькі тую частку камэнта, што я павесіў у сваім ЖЖ, зазначыў, што З ПУНКТУ ГЛЕДЖАНЬНЯ ЛІНГВІСЫКІ, тэза "славянская мова - славянскі народ" - верная) - адна і тая ж асоба (у розных, мабыць, аватарах). :-)

pytannie Demetriusu:

20 сьнежня 2009

"сёння фактычна засталося само толькі слова "літва" (і то не ўсіх яно датычыць - полацкія крывічы туды ну ніяк не ўпісваюцца, як і большая частка насельніцтва Беларусі тых часоў)"

Як вы тады пракаментуеце гэта:

"(на перыяд X — XIII стст. мы маем звесткі пра існаванне вялікіх балцкіх анклаваў вакол Пінска, Менска, на паўднёвым захадзе ад Магілёва, вакол Смаленска, на паўднёвым захадзе ад Віцебска, на поўдзень ад Полацка ды інш. [8]. Істотна заўважыць, што панятак “літоўскі”, “літва” у азначаны перыяд фактычна ператварыліся ў метаэтнонім, які ў асяроддзі рускіх кніжнікаў стасаваўся да балцкіх этнічных супольнасцяў далёка на ўсход ад “летапіснай” Літвы".

pytannie Demetriusu:

20 сьнежня 2009

"Прычым некалькі розных традыцый спалучаюцца ў адну - тут вам і полацкія крывічы са сваёй дзяржавай, і аўкштайцкія плямёны, і літоўская палітычная нацыя часоў ВКЛ, і беларуская вёска 19 ст. і сучасная літоўская этнічная нацыя".

А чаму тады беларускія нацыяналісты спалучаюць у сваёй традыцыі балтаў і славянаў, Полацкае і Тураўскае княствы, ВКЛ і Рэч Паспалітую, БНР і БССР? Такія розныя і нават процілеглыя традыцыі?? Выходзіць, што беларускія нацыяналісты ўсе спрэс злосныя постмадэрністы.

pytannie da Demetriusa:

20 сьнежня 2009

"Навукоўцы-гуманітарыі займаюцца дэканструкцыяй, а не "адраджэннем" традыцый".

проста ўсе пагалоўна займаюцца?? а можна нехта яшчэ і навуковай рэканструкцыяй? і яны, выходзіць, усе постмадэрністы??

pytannie da zmiejavika:

20 сьнежня 2009

на адным з абмерваванняў на форумах Архэ вы катэгарычна заявілі:

Ды няма ніякіх літвінаў і ніколі не было!

Добра, а што вы скажаце пра літвінаў паводле схемы Марзалюка:

1. палітонім або азначэнне ўсёй дзяржавы — ВКЛ; - літвіны як грамадзяне ВКЛ

2. харонім, або “Літва” ў вузкім сэнсе — гістарычны цэнтр дзяржавы, які складаўся з заходнебеларускіх і ўсходнелітоўскіх земляў;

- літвіны як рэгіянальны тэрмін для азначэння жыхароў гэтага краю

3. Літва ў сэнсе этнічна балцкім.

- літвіны у этнічным эснсе, то бок у тым ліку і продкі сучасных беларусаў-каталікоў, што былі ахрышчаныя Ягайлам.

zmiejavik:

20 сьнежня 2009

расcтавім кропкі над "і". "Этнічнасць па мове" - гэта не мае словы, гэта ВЫ так ацанілі мой пост. І я не спрабаваў па сённяшняй мове вызначаць ЭТНІЧНЫЯ КАРАНІ. Не трэба выкручваць мае словы.

Падзел на балтаў, славян, кельтаў, раманцаў і г.д. - выключна лінгвістычная класіфікацыя, распрацаваная лінгвістамі. Ніхто яе, здаецца, яшчэ не адмяняў і звяртацца да яе не забараняў. Раз ВЫ разважаеце пры дапамозе такіх паняццяў, як славяне, балты і г.д. - зн. ВЫ выкарыстоўваеце катэгорыі, узятыя менавіта з гэтай, лінгвістычнай класіфікацыі.

А калі вы пры гэтым яшчэ спрабуеце яе відазмяніць - напрыклад, папоўніць балтаў некалькімі народамі - вы тым самым павінны даказаць, што мова гэтых народаў належыць да балцкай групы. Або распрацуйце сваю, новую класіфікацыю народаў, якая выкарыстоўвае іншыя крытэрыі і катэгорыі, і ўжо да яе апелюйце. Тады і паразмаўляем. Каб я больш ні чуў ні пра якіх біялагічных славян і балтаў.

Demetrius:

20 сьнежня 2009

А чаму тады беларускія нацыяналісты спалучаюць у сваёй традыцыі балтаў і славянаў, Полацкае і Тураўскае княствы, ВКЛ і Рэч Паспалітую, БНР і БССР? Такія розныя і нават процілеглыя традыцыі?? Выходзіць, што беларускія нацыяналісты ўсе спрэс злосныя постмадэрністы. __



Не, гэта ў вас мадэрнісцкія нацыналістычныя рэцыдывы засталіся.

Балт і славянін:

20 сьнежня 2009

2zmiejavik

Балты і славяне - гэта найперш ЭТНІЧНЫЯ катэгорыі, якія могуць стасавацца да лінгвістычных, антрапалагічных, этнаграфічных ды інш. рэалій. Этнічнасць жа ёсць сукупнасцю гэтых рэалій, але ужо неаднойчы звярталася увага на тое, што паходжанне мовы і паходжанне народу - гэта розныя рэчы.

Каб я больш не чуў ад вас катэгарычных непрадуманых заяваў.

2Demetrius:

20 сьнежня 2009

>>Не, гэта ў вас мадэрнісцкія нацыналістычныя рэцыдывы засталіся.>>

Ясна. Адказаць нt можаце, прапануеце левую адмазку.

zmiejavik:

20 сьнежня 2009

Бачна, што пану вельмі зайздросна. Ды ніхто не будзе на вашыя пытанні адказваць, хто вы такі агулам? Напэўна вельмі хацелася б у Швецыю трапіць, але не атрымліваеца, таму і прыходзіцца па форумах працаваць))

______________

Фу, блін, паскудства. Проста лопаюся ад зайздрасці!

2zmiejavik:

20 сьнежня 2009

Фу, блін, паскудства. Проста лопаюся ад зайздрасці!

_____________

Закранула. Зайздросна. Значыць праўда))

zmiejavik:

20 сьнежня 2009

Балты і славяне - гэта найперш ЭТНІЧНЫЯ катэгорыі, якія могуць стасавацца да лінгвістычных, антрапалагічных, этнаграфічных ды інш. рэалій

__

Карацей, ясна, - куды захацеў, туды застасаваў. Чаму тады САМІ НАЗВЫ гэтых вашых этнічных катэгорый АДЗІН У АДЗІН супадаюць з лінгвістычным падзелам на моўныя групы? А як жа "лязо Окама"? Прыдумайце ім новыя назвы.

Таіці, Таіці:

20 сьнежня 2009

А вы напэўна галадалі ў дзяцінстве, ці чаму вы лічыце, што астатнія мусяць вам з Катлярчуком зайздросціць, што вы, ах, - трапілі ў самую Швецыю!

2zmiejavik:

20 сьнежня 2009

"Чаму тады САМІ НАЗВЫ гэтых вашых этнічных катэгорый АДЗІН У АДЗІН супадаюць з лінгвістычным падзелам на моўныя групы?"

Гэта ў вас яны супадаюць. Тут ужо палова каментатараў талдычаць вам пра шатландцаў і ірландцаў, а вам хоць кол на галаве цяшы.

Балцкая мова ў РБ:

20 сьнежня 2009

"калі ласка, прывядзіце прыклад роднай беларусам мовы, прыналежнай да групы балцкіх моваў, на якой размаўлялі продкі сучасных беларусаў, пражываючых на тэрыторыі сучаснай РБ."

гэткая мова ёсць. гэта дзятлаўскі дыялект літоўскай мовы. ён вельмі розніцца ад астатніх дыялектаў і захоўвае ў сабе рысы ятвяжскага субстрату, і балwкія продкі беларусаў хутчэй за усё размаўлялі на гаворках падобных да гэтай, якая дажыла да нашага часу.

Супярэчнасць?:

20 сьнежня 2009

"Калі вы вядома не лічыце, што літоўская мова - родная для беларусаў:) Бо гэта б супярэчыла вашым палымяным прызнанням у адданасці беларускай".

Чаму супярэчыць? Беларусы-каталікі - у сваёй масе балцкага-літоўскага паходжання. У іх была свая балцкая мова, потым гэтая мова замянілася беларускай, дык чаму б ня мець дзве родныя мовы? У чым праблема?

дзятла-літвінская мова:

20 сьнежня 2009

2Балцкая мова ў РБ

ці карэктна параўноўваць той жа ірландскі гэліг і дзятлаўскі дыялект літоўскай мовы?

ці ёсць гэты дыялект самастойнай мовай (якой дзятла-літоўскай ці дзятла-літвінскай мовай) ці гэта ўсяго толькі дыялект літоўскай?

Пачашыце сваім калом у сябе за вухам:

20 сьнежня 2009

Ірландцы, шатландцы ... Як наконт таго каб перайсці нарэшце да Занзібара?

Апошні раз размова ішла не пра ірландцаў з шатландцамі. Размова ішла пра большыя ад іх супольнасці, а менавіта: славян, балтаў, раманцаў, германцаў і г.д. Паўтараю сваё пытанне ў дачыненні да іх:

Чаму тады САМІ НАЗВЫ гэтых вашых этнічных катэгорый АДЗІН У АДЗІН супадаюць з лінгвістычным падзелам на моўныя групы? А як жа "лязо Окама"? Прыдумайце ім новыя назвы.

Бачу яшчэ, што праблемы будуць таксама з "кругамі Эйлера". А, ну так, курсу ж логікі ў вас не было, забыўся.

Kiryl Karliuk:

20 сьнежня 2009

1. Катлярчук у мяне сапраўды выкладаў і магчыма ў будучым будзе курыраваць маю цяперашнюю PhD працу. Прывітаньне перадам, толькі ад каго?)

2. Ён да майго навучаньня не прычым, бо маё (і маіх калегаў зь Беларусі) навучэньне на швэдзкае магістэрскае гістарычнае праграме было ініцыятываю Цэнтру Балтцыкіх досьледваў пры Сёдэрторнсе.

Агулам – “дыскусія” канешне не адбылася зусім... мякка кажучы.

Lutavit:

20 сьнежня 2009

to zmiejavik, таксама, як я разумею, "Пачашыце сваім калом у сябе за вухам"

Курсу лёгікі не было ў мяне. Ня блытайце мяне зь Kiryl'ам Karliuk'ом.

Дарэчы, пан Датчанін, час гэтую бессэнсоўную спрэчку спыняць, а то ўжо за сотню камэнтаў пераваліла. Цікава, ці не рэкорд для гэнага сайту?

Дарэчы, адкажу вам, пан Зьмеявік, наконт назваў: яны супадаюць, бо так гістарычна склалася - калісьці (да ХІХ ст., прынамьсі) лічылася, што мова й этнас супадаюць. Як я бачу, некаторыя яшчэ так лічаць. Дарэчы, калісьці таксама лічылі, што супадаюць нацыя й раса...

Гэта, канешне, добра, што вы слухалі курс Церашковіча, але гісторыю гістарычнай думкі таксама прагульваць ня трэба было. Самахвалаў бы вас не пашкадаваў. :-)

Мова:

20 сьнежня 2009

"ці ёсць гэты дыялект самастойнай мовай (якой дзятла-літоўскай ці дзятла-літвінскай мовай) ці гэта ўсяго толькі дыялект літоўскай?"

а ці ёсць жамойцкая гаворка дыялектам літоўскай або самастойнай мовай? а латгальская? дыялект латышскай? а заходнепалеская? дыялект беларускай або ўкраінскай або ўсё ж такі гэта самастойныя гаворкі, якія не варта заціскаць у межы штучна сканструяваных нацыянальных моваў?

zmiejavik:

20 сьнежня 2009

Як вы давай мяне страшчаць спадаром С., дык ледзь пад стол не зваліўся)) Узгадаў акалічнасці знаёмства. А ён зараз там стаў выкладчыкам?

Без курса логікі не мае сэнсу слухаць і Церашковіча. Як і ўсё астатняе )).

Наконт назваў - як так гістарычна склалася? і што, з 19 ст. ніхто так і не зламаў гэту заганную сістэму? У гуманістыцы ж усё бурліць, асабліва ў тэорыі! Як толькі нейкія зрухі ў падыходах заўважаюць - адразу ж сачыняюць дэфініцыі. А як жа - адкрыццё! Ордэн дадуць. А тут сто гадоў прайшло - ніхто не чэшацца. І толькі вы першы запаслі, што нешта тут нячыста. Нейкая, так сказаць, лажа зарыта. Рыхтуйце хутчэй PhD па гарачых слядах, а то ўкрадуць адкрыццё, як у нас ужо ня раз бывала.

Я ў сваю чаргу, прадкрыю вам другі раз завесу тайны: на самай справе я, аказваецца, не лічу, што мова і этнас супадаюць. І што трэба кожнага вадзіць да лінгвіста, каб той вызначыў яго нацыянальнасць. Але лічу, што людзі, якія асацыююць сябе з пэўным этнасам, маюць, як не дзіўна, на гэта поўнае права, незалежна ад таго валодаюць яны мовай гэтага этнаса, ці не. Гэта ўсё не адмяняе падзелу народаў на моўныя групы на падставе РОДНАЙ мовы гэтых народаў, а не на падставе моўнай сітуацыі за сямейным сталом пад стрэхамі асобных тубыльскіх хіжынаў.

Родная мова:

20 сьнежня 2009

"на падставе РОДНАЙ мовы гэтых народаў, а не на падставе моўнай сітуацыі за сямейным сталом пад стрэхамі асобных тубыльскіх хіжынаў№

шаноўны вы наш дэфінітар, дык можа дасцё нам, цёмным, поўную і вычарпальную дэфініцыю РОДНАЙ мовы??

2zmiejavik:

20 сьнежня 2009

"лічу, што людзі, якія асацыююць сябе з пэўным этнасам, маюць, як не дзіўна, на гэта поўнае права, незалежна ад таго валодаюць яны мовай гэтага этнаса, ці не."

ну ты дзіўны чалавеча! дык на храна ты тут флудзіў пра мову=этнас, каб абвергнуць уласныя ж словы? і ты яшчэ будзеш іншых фармальнай логіцы вучыць? нізачот табе!!!

zmiejavik:

21 сьнежня 2009

Мова - дыялект ці некалькі блізкіх, якія прайшлі кадыфікацыю. Родная мова пэўнага этнаса - адпаведна іх літаратурная версія (а). Ужываецца таксама да саміх гэтых дыялектаў, якія працягваюць існаваць (б). Непадабаецца - усе пытанні да Паўла Усеваладавіча. Можаш папрасіцца на пераздачу (раз ты ўжо пачаў мне тыкаць).

"дык на храна ты тут флудзіў пра мову=этнас". Ну вас усіх да манахаў з вашымі хрэнамі, каламі і распальцоўкамі.

Kiryl Karliuk:

21 сьнежня 2009

Пану zmiejavik'у,

Адмыслова для вас зь лекцый пана Церашковіча:

“Нет полного разделения языка и культуры в качестве основ сплочения нации (есть масса народов, которые используют несколько языков).” ;)

Алег:

21 сьнежня 2009

Пан Лютавіт, прабачце за паўтор, але часам ён бывае проста неабходны...

« Андрэй Катлярчук выказаўся:

«ЛІТОЎЦЫ ГЭТА літоўцы (АЎКШТАЙТЫ, дзукі, сувалчай ...). ЖАМОЙТЫ гэта ЖАМОЙТЫ з уласным дыялектам, фактычна мовай, бо гаворку гэту сапраўдныя літоўцы разумеюць слаба... Жамойты зараз змагаюцца за статус этнічнай меншасьці. БЕЛАРУСЫ ГЭТА перадусім РУСІНЫ часоў ВКЛ.»

Вадзім Дзеружынскі ж мяркуе, што РУСІНЫ – продкі ЎКРАІНЦАЎ, а ЛІТВІНЫ ў асноўным – БЕЛАРУСАЎ... (Дарэчы, учора выйшай чарговы нумар “С.І.”, дзе ё цікавая палеміка падобна гэтай...)

Дык вось, найшаноўнае спадарства Зьмяявік, Юркавец, Лютавіт, Карлюк, Белы!

ХТО, ПА-ВАШАМУ, у ВКЛ былі ЛІТВІНЫ, АЎКШТАЙТЫ, ЖАМОЙТЫ Й РУСІНЫ? »

Інакш, продкі беларусаў, гэта русіны ці літвіны?..

Kiryl Karliuk:

21 сьнежня 2009

2Алег

І тыя і другія. Гэта так істотна? Усё нацыі маюць штучныя г.зв. "этнічныя" межы.

Хата=лапата:

21 сьнежня 2009

Ай маладца! Размова ж ішла пра этнас, а не пра нацыю. Не веру, каб Церашковіч забыў патлумачыць розніцу - ён жа толькі гэта і рабіў, чым вы слухалі.

Дык што там з аўкштайцкім дыялектам вёскі Засецце - вы на ім плануеце выкладаць у светлай традыцыяналісцкай будучыні на гістфаку БДУ, ці прызнаеце, што паспяшаліся з асобнай мовай?

Kiryl Karliuk:

21 сьнежня 2009

2Хата=лапата

Пра беларускі этнас? Ну-ну..

zmiejavik:

21 сьнежня 2009

Увогуле пра этнас. Ну такі, абстрактны ... фірштэйн? ... Ну тыпу, любы этнас... Ну як катэгорыя, разумееце? Ваша цытата была пра нацыю, а мае папярэднія допісы пра этнас. І тыя, дзе мяне абвінавачвалі, таксама пра этнас. Пры чым тут ваша нацыя? Уклейце яе назад у канспект.

Aleś Jurkaviec:

21 сьнежня 2009

Сп. Алег, не смяшыце Вы народ і не лезьце ў спрэчкі з навукоўцамі, узброіўшыся Дзеружынскім. Бо Дзеружынскі - ніякі не навуковец, і тое, што ён нешта "мяркуе", не з'яўляецца аргументам у навуковай дыскусіі. Спасылацца ў такіх дыскусіях можна толькі на працы навукоўцаў, а не на публіцыстыку. Як вось сёння Катлярчук сказаў у свежым тэксце - http://www.arche.by/by/20/20/1265/:

"чамусьці ў беларускім грамадзтве, нават у яе маладой адукаванай частцы, пануе цалкам няслушная дылетанцкая думка пра тое, што кожны можа быць гісторыкам, новая версія замшэлага прынцыпу “каждая кухарка может управлять государством”. Паверце, што гэта зусім ня так. Гісторыя – вельмі складаная навука".

Не скажу, што ва ўсім пагаджаюся з Катлярчуком, але тут згодзен цалкам. Думаю, і іншыя навукоўцы, як той жа Змеявік, гэтаму пярэчыць не будуць.

Kiryl Karliuk:

21 сьнежня 2009

2zmiejavik

Вы хіба наўпрост не ў стане адрозьніць сучасныя этнічныя супольнасьці ад нацыянальных, таму й вярзеце пра "родную" мову, беларускі этнас і ягоную апрычоную славянскасьць.

zmiejavik:

21 сьнежня 2009

Што з вамі адбываецца - Люсію ўжо адзначаеце? Перачытайце дыскусію: усе размаўляюць пра этнас, тут прачынаецца Карлюк і ўстаўляе цытату з канспекта пра нацыю, каб абвергнуць мае словы, якія датычылі этнаса.

Гэта ўжо не сафістыка, а падмена паняццяў. Лепш загляніце на суседнюю галіну і падтрымайце свайго будучага шэфа - яму зараз цяжка. Хаця не, не, стойце, лепш не падтрымлівайце, толькі горш будзе.

Мядзведжую паслугу літоўскім гісторыкам і іх дзяржаве вы ўжо аказалі. Цяпер будуць думаць, што Літва вядзе тут нейкую антыбеларускую прапаганду рукамі і языкамі розных засланцаў.

Уладзімер Русаковіч:

21 сьнежня 2009

Чарговая лухта ды непрыхаваная хлусьня чарговы раз падмацоўвае ў тым меркаваньні, што Мікола Ермаловіч быў ды пакуль ёсьць тым адзіным волатам-дасьледнікам Вялікага Княства Літоўскага, які здолеў пазьбегнуць прымхаў.

Lutavit:

22 сьнежня 2009

Уладзімер Русаковіч

Шаноўны пан, пачытайце інтэвію з Котлярчукам, якое ня так даўно на гэтым сайце зьявілася. Ён там правільныя рэчы кажа наконт мэтадалёгіі, працы з крыніцамі і г.д.

Заслугі Ермаловіча ніхто не адмяняе. Але, гэта не азначае, што мы ня мусім яго крытыкаваць - памылак і прымхаў у яго вельмі і вельмі шмат. І трагедыя бедарускай гістарычнай навукі (прынамсі, айчыннай мэдыявістыкі) якраз у тым, што мы за 20 год незалежнасьці так і ня здолелі пераадолець створанае Ермаловічам - перш за ўсё ў папулярнай, масавай гісторыі- гэтым тлумачыцца вялікая колькасьць спасылак на яго і вашая яго абарона. Звычайна ў гуманітарных навуках прынята ствараць болей, чым папярэднікі, у нас жа М. Ермаловіч стаў ледзь ня "клясыкам марксызму", на якога абавязкова трэба спасылацца, і зь якім нельга спрачацца. І да абсалютна слушнай тэзы Котлярчука, аб тым, што ня кожны можа быць гісторыкам: схадзіце ў бібліятэку, вазьміце там звычайны дапаможнік для студэнтаў, напрыклад, па мэтадалёгіі гісторыі, і пачытайце. Калі нічога не зразумееце, вы ўрэшце ацэніце параўненьне, зробленае Маркам Блёкам, які сказаў, што гісторыкі - майстры-рамесьнікі, і ў іх свае інструмэнты. Ня кожны ўмее зь імі працаваць.

Алег:

22 сьнежня 2009

Алесю Юркаўцу:

Дзіўны вы чалавек! Зь гісторыкамі (і ў першую чаргу са Зьмяявіком) я й не зьбіраўся спрачацца! Проста, ПАВЕРЦЕ, хацеў спазнаць іншы адрозны ад Деружынскавага погляд на ВКЛ. Вось і ўсё... Для гэтага ж неабавязкова чытаць дзесяткі навуковых прац, якія яшчэ больш здольны заблытаць НЕгісторыка

(!)

Дарэчы, Алесь, а вы згодны з думкай Катлярчука, прыведзенай вышэй? :)

Уладзімер Русаковіч:

22 сьнежня 2009

Lutavit

"пачытайце.. памылак і прымхаў.. аб тым, што ня кожны можа быць гісторыкам.. схадзіце.. вазьміце.. пачытайце.. вы ўрэшце ацэніце.. зробленае"

Дзякую за клопаты, аднак яшчэ да Вашай парады "пачытаць" з гутаркаю Кастуся Лашкевіча з Андрэем Катлярчуком (Андрэй Катлярчук: Найвялікшы міф нашай гісторыі - “ВКЛ - беларуская дзяржава”, для сотавага http://www.m.tut.by/news/society/154609.html або для друку http://www.news.tut.by/society/154609_print.html або з малюнкамі http://www.news.tut.by/society/154609.html) ужо азнаёміўся.

Спадар Катлярчук у той гутарцы не згадаў ніводнай "памылкі і прымхі" сп. Ермаловіча, якіх быццам "вельмі і вельмі шмат". Мікола Ермаловіч уласным прыкладам пацьвердзіў "няслушнасьць" здаўна разбуранай да яго ў іншых канцах сьвету байку "аб тым, што ня кожны можа быць гісторыкам".

Зноў жа дзякую за клопат аб маёй адукацыі ў "мэтадалёгіі гісторыі", аднак узровень "звычайных дапаможнікаў для студэнтаў" мною ўжо пройдзены. "Трагедыя" ж якраз у тым, што замест таго, каб "ствараць болей" ведаў, назіраецца адно імкненьне "пераадолець" ды "паспрачацца" быццам з "клясыкам марксызму". Бяда і ў тым, што "крытыкі" дагэтуль не "пераадолелі клясычны марксызм" у сабе. Менавіта па гэтай прычыне "айчынныя гісторыкі - майстры-рамесьнікі сваімі інструмэнтамі" дагэтуль "ствараюць болей" баек, чымся ведаў.

Пупсік:

23 сьнежня 2009

Не пра тое дыскусія, шаноўныя.

Дысцыпліна, іерархія, парадак ..." У прызнанні аўтарытэту і герархіі палягае выйсце і для асобы".

Шаноўная рэдакцыя, перш чым такое друкаваць, падумайце шмат разоў, ці хочаце Вы каб Вы і Ваш часопіс існавалі ў такім грамадстве. Ці вам яно нічога не нагадвае. А потым ўжо піарце погляды паслядоўнікаў Эвалы:

"Барон предпринимает попытки приблизиться к итальянскому и немецкому фашизмам, видя в них своих ближайших союзников: он симпатизирует их иерархичности, "фюрерскому принципу", агрессивной и воинственной антисовременности". Біяграфія Эвалы (асабліва раю для азнаямлення сп. рэдактару): http://zhurnal.lib.ru/o/olladij_t/evolllla.shtml Эвала - пісьменнік-эзатэрык, а "Эзотерика наряду с другими оккультными учениями, не признана как наука ни одним серьезным научным сообществом" http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D0%B7%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0

Пільны:

23 сьнежня 2009

Правільна. У Архэ трэба ўвесці цэнзуру. Нацыяналізм = фашызм. Шкодныя думкі трэба забараніць.

Вітальд Няўрыда:

25 сьнежня 2009

Ніякай цэнзуры ўводзіць не трэба. Проста ў некаторых так мозг зашорыўся дзяржаўнай прапагандай, што нацыяналізм стаў дрэннай з'явай. Нацыяналізм - гэта любоў свайго народа. Я яго люблю. Адпаведна я нацыяналіст. Шавінізм - гэта ўзвышэнне свайго народа над іншымі народамі.

Цікава, ці існуюць сайты дзе абмяркоўваецца так матэматыка, фізіка і іншыя прыродазнаўчыя навукі? У любым выпадку прыемна, што ў Беларусі хоць гістарычная тэматыка жывая.

Тут пра Дзятлаўскі дыялект літоўскай мовы пытанне ўзнікла. Літоўцаў (па-нацыянальнасці) у Беларусі засталося толькі 2 тысячы чалавек. Ці не малавата для дыялекта? Ці нармальна? А яшчэ ў Літве ёсць такі рэгіён як Дзекія. Дык адкуль яны там "дзекаюць"? Мы ад іх навучыліся, ці яны нас навучылі гэта рабіць?

Балыйскі матрос:

25 сьнежня 2009

Каравул стаміўся, хлопцы, разыходзьцеся...

NN:

25 сьнежня 2009

Рэд. -- Ваш пост прыйшоў пусты.

2 Балыйскі матрос:

25 сьнежня 2009

Стаміліся - дык грабіце да берагу. А мы просім "праця-агу банкету"!!

Як пільны пільнаму:

26 сьнежня 2009

Рэд. -- ваш пост прыйшоў пусты.

Голас з банкі:

27 сьнежня 2009

А мы - балцкія шпроты,

Голасам просім адзіным

Прымі, валадарны Дзермант

Нас у свае ліцьвіны!

Д-р Ю.:

27 сьнежня 2009

Банка – русізм. Лепей казаць слоік ці бляшанка. Але галоўнае не гэта...

Галоўнае, што вы можаце разумець сьпевы птушак і нават чуць "голас" рыб. Ну, а каб шпроціны загаманілі пасьля сьмерці? Таксама верыце?! Калі пэўныя пры чытаньні Дзерманта губляюць, так бы мовіць, “дар рэчы”, то чаму ж у шпроцінаў такая прага зь ім пагаманіць??І між тым, не па чарзе, а “голасам адзіным”! Цікава... цікава...

Паспаліты чытач:

1 студзеня 2010

А тэкст насамрэч добры. Аргументаваны.

Бялькевіч:

27 студзеня 2010

Дыскусія нагадала добрыя старыя часы шляхецкай вольнасці на якім-небудзь шэраговым сойміку: усе крычаць, равуць, даказваюць, плююць адзін на аднаго, ніхто нікога не слухае... а потым прыйшоў маскаль з шашкай і выгнаў усіх на{@@й}. Атмасфера Усебеларускага з'езду-1917' для параўнання таксама пасуе...

Хацкевіч:

27 студзеня 2010

Бялькевіч: Дыскусія нагадала добрыя старыя часы шляхецкай вольнасці

...

для дыскусія пажадана мець хоць якую агульную глебу, хоць які мінімальны набор агульных каштоўнасцяў ці інтарэсаў, з якімі пагаджаюцца ўсе. на гэтам можна і будаваць нешта. калі ж пункты погляду ды наборы каштоўнасцяў дыяметральна супрацьлеглыя - то аб чым тут можна ўвогуле спрачацца? ну няма ў беларушчыне гэтага агульнага стрыжню, які б яднаў усіх, таму мы вечна і прадувалі то літоўцам, то палякам, то расейцам. выйсце адно: прыдумаць яшчэ з дзесятак суперрадыкальных правапісаў, версіяў гісторыі, рэлігіяў - і ўсё будзе добра)

Бялькевіч:

28 студзеня 2010

Хацкевіч: няма ў беларушчыне гэтага агульнага стрыжню...

Стрыжню няма ў людзях, носьбітах ідэй. Будзе стрыжань - з'явіцца і той "мінімальны набор агульных каштоўнасцяў ці інтарэсаў", якія неабходны, каб нацыя стала нацыяй. І як па мне, няважна, як яна будзе звацца - літвінскай ці беларускай. Галоўнае, каб за гучнымі назвамі і грукатам гістарычных вобразаў было нешта істотнае, што насамрэч яднае людзей у здаровае, моцнае, паўнавартаснае цэлае. Тады і "назва" з'явіцца - самачынна і годна.

Літвіна-Талібан:

28 студзеня 2010

2 Бялькевіч

Тады і "назва" з'явіцца - самачынна і годна.

--------

ты жадаеш дыскутаваць цывілізавана, і пры гэтым адмаўляеш людзям у самым натуральным - саманазве? і пры гэтым жадаеш, каб з табою цывілізавана дыскутавалі? прабач, хлопча, довіздзэння, ці як там у вас кажуць. навучыся спачатку паважаць апанента, а не навязвай ім свае комплексы ў выглядзе змены саманазвыназвы для ачышчэння гістарычнай кармы. магчыма, апасля гэтага і будзе аб чым паразмаўляць. бяры прыклад з Гарлівага - той жыве ў сваёй секце і асабліва нікому не навязваецца. а вы ўсё як апосталы кругом ходзіце, ўсіх у Талібан запісаць імкнецеся.

Бялькевіч:

28 студзеня 2010

1. Літвіна-Талібан: "ты...адмаўляеш людзям у самым натуральным - саманазве?"

Гэта Вы сцвярджаеце, у маіх словах нідзе няма такога сцверджання.

2. Літвіна-Талібан: "бяры прыклад з Гарлівага - той жыве ў сваёй секце... "

Я хачу жыць у здаровым грамадстве)).

3.Літвіна-Талібан: "прабач, хлопча, довіздзэння, ці як там у вас кажуць."

Да пабачэння, шаноўны Літвіна-Талібан! Дай Бог Вам усялякіх даброт! ("У нас" кажуць так.)

ганьба літвінскаму шарыяту!:

28 студзеня 2010

"ты...адмаўляеш людзям у самым натуральным - саманазве?"

Гэта Вы сцвярджаеце, у маіх словах нідзе няма такога сцверджання.

.......... Бялькевіч:

28 студзеня 2010 Тады і "назва" з'явіцца - самачынна і годна.

..........

а гэта што такое? з гэтага сцверджання пра 'назва з'явіцца' можна зрабіць выснову, што назвы альбо няма, альбо яна ёсць, аднак такая паганая і нягеглая, што павінна з'явіцца нейкая новай, 'чынная і годная'. ніколі не прыхадзіла ў галаву, што бальшыня беларусаў ганарыцца сваёй нацыянальнасцю і такімі сцверджаннямі ты абражаеш вялікую колькасць людзей? не падабаецца быць беларусам - ідзі шляхам Гарлівага: мікра-этнас без гвалтоўнага наварочвання сваёй агрэсіўнай ідэалогіі на іншых, а то вас хутка будуць забараняць, як ісламскіх экстрэмістаў у ЕС. і правільна зробяць.

Aleś Jurkaviec:

29 студзеня 2010

Што літвінскі фундаменталізм Гарлівага, што беларускі ўсялякіх "Літвіна-Талібанаў" - абое рабое. Мне і той, і другі аднолькава агідны. Бо і той, і другі ў аднолькавай ступені сляпыя, хамскія і агрэсіўныя. Выказаў вунь вельмі спакойна сп. Бялькевіч сваю думку (можа, і спрэчную) - дык на яго адразу ж некаторыя накінуліся, як шалёныя сабакі, інтэрпэтаваўшы словы апанента так, што атрымалася тое, пра што той ані блізка не казаў, і залічыўшы на гэтай падставе да тых, з кім ён нічога супольнага не мае. Жывуць у чорна-белым свеце людзі і ніякіх адценняў не заўважаюць. Мабыць, ім можна толькі паспачуваць.

Бі літвіна-талібаў!:

29 студзеня 2010

розніца паміж мною і Гарлівым (хоць не з'яўляюся яго прыхільнікам) з аднаго боку ў тым, што мы не спрабуем ні на кога навярнуць уласную ідэалогію. мне падабаецца быць беларусам, а яму падабаецца быць літвінам - выдатна. але ёсць такі Талібан кшталту Дзерманта і пр., якія шнырацца па форамуах і ўсё мараць зрабіць каму-небудзь ідэалагічнае абразанне ці набудаваць тут літвінскіх мінарэтаў.

заява пра назву была? была. і на маю думку яна абразлівая. скажыце палякам ці ірландцам, што ў іх з часам з'явіцца 'годная і чынная назва'. пагляджу, што у вас паляціць і праз колькі гадзінаў вас адтуль дэпартуюць. так што не трэба ідэалагічнае паскудства апраўдваць так зв. паліткарэктнасццю.

Злаві брэхуна:

31 студзеня 2010

"але ёсць такі Талібан кшталту Дзерманта і пр., якія шнырацца па форамуах і ўсё мараць зрабіць каму-небудзь ідэалагічнае абразанне ці набудаваць тут літвінскіх мінарэтаў."

а ёсць яшчэ такія брэхуны як вы, што таксама шныраюцца па форумах і паклёпнічаюць на ўсіх, хто ім недаспадобы. цікава, вам за гэта плоцяць або чыста з уласнага эінтузіязму?

Бялькевіч:

2 лютага 2010

Бі літвіна-талібаў!: "мы не спрабуем ні на кога навярнуць уласную ідэалогію"

Узор бессэнсоўнай дэмагогіі. Ідэалогія па вызначэнні не можа быць "звернутай ні на кога" - калі гэта канешне не "ідэалогія" для тых, што сядзяць за дзіцячымі кампутарнымі гульнямі. Менавіта гэта альтэрнатыва і прапануецца упартым "ананімшчкам": гуляць у віртуальныя гульні "літвінства", "беларусінства" ці чаго яшчэ, што да рэальнага жыцця не мае ніякіх зносін. Падрасціце спачатку, пан "Бі літвіна-талібаў!:"!

дэмагогія - апошняе прыбежышча ліцьвіна:

2 лютага 2010

брэх - адзіны метад літвінафоба:

3 лютага 2010

брэшаце

Паслаць камэнтар











Каб атрымліваць інфармацыю пра новыя тэксты, што выстаўляюцца на arche.by, увядзіце свой э-адрас сюды

   
Email *      
   падпісацца
спыніць падпіску
   
 

Каб даслаць ліст рэдактару ARCHE, упішыце тэкст і ўвядзіце свой э-адрас тутака.

Contact

Увядзiце код

Абвесткi

Літаратурныя чытанні з “ПрайдзіСветам”-2: Несіметрычныя музы А. Хадановіча

 

Увага! Шукаем акцёраў!

 

Абвяшчаецца конкурс на лепшы эскіз дошкі ў гонар Ларысы Геніюш

 

Усе абвесткі

Самае чытанае