Друкаваць Камэнтары (18) Пераслаць на э-адрас RSS
Гiсторыя
Прадмова да "літоўскага" нумару
У новы час нашы народы ўступілі без уласных дзяржаваў. Таму да 1920-х гг. беларускай і літоўскай гістарычных школ як такіх не існавала. У выніку перамогі мадэрнага нацыяналізму ў 1919—1922 гг. на землях гістарычнай Літвы ў адлегласьці 300 кілямэтраў адначасова паўсталі тры нацыянальныя ўнівэрсытэты: польскі ў Вільні, літоўскі ў Коўне (Каўнасе) і беларускі ў Менску. Гістарычныя інстытуты кожнай нацыі прэтэндавалі на тое, каб быць галоўным цэнтрам дасьледаваньня мінулага Літвы: зь літоўскай, польскай ці беларускай пэрспэктывы [1].
Група прафэсійных гісторыкаў, што заснавала беларускую гістарычную школу ў 1922 г. пры Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце, атрымала адукацыю і пачала сваю кар’еру ў Расейскай імпэрыі. Лідэрам менскай школы стаў першы рэктар БДУ — прафэсар украінска-сэрбскага паходжаньня Ўладзімер Пічэта. У той самы час іншы «старарэжымны вучоны» беларускага паходжаньня Іван Лапа пачаў рыхтаваць маладыя літоўскія кадры ў Коўне. Галоўным кірункам абодвух нацыянальных цэнтраў сталася вывучэньне сярэднявечнай дзяржавы — Вялікага Княства Літоўскага. Адзначым, што тагачаснымі менскімі гісторыкамі быў створаны шэраг клясычных працаў, безь якіх дагэтуль не абыходзіцца ніводзін сур’ёзны дасьледчык гэтай тэмы [2]. Ацэньваючы беларускіх калегаў, лідэр тагачаснай нямецкай гістарыяграфіі прафэсар Ота Гёцш (Otto Hoetzsch) зазначыў у 1929 г., што штудыі менскіх гісторыкаў «знаходзяцца ў навуковых каардынатах, якія адпавядаюць нашым» [3].
Але былі і істотныя адрозьненьні. Літоўцы стваралі гістарычную навуку ў межах уласнай дэмакратычнай дзяржавы. Беларускія гісторыкі толькі марылі пра незалежнасьць «мангольскага тыпу», працуючы ў аўтаномнай частцы вялізарнай таталітарнай дзяржавы. Адсюль мы маем дзьве важныя высновы. Хоць першае пакаленьне літоўскіх і беларускіх гісторыкаў мела супольную расейскую адукацыю і супольную навуковую мову, супраца менскіх і ковенскіх калегаў была немагчымай, бо Літва ўважалася ворагам СССР. У незалежнай ковенскай Літве гісторыкі атрымоўвалі доктарскія ступені на Захадзе. Лекцыі ў Каўнаскім унівэрсытэце ў 1930-я гг. чытала багата нямецкіх, фінскіх і швэдзкіх гісторыкаў. Так у гістарычнай адукацыі міжваеннай Літвы адбылася поўная пераарыентацыя з Расеі на Захад. У той самы час дзейнасьць беларускіх гісторыкаў была абвешчана сталінскім кіраўніцтвам «нацыяналістычнай», 32 менскія гісторыкі былі фізычна і духоўна зьнішчаны, іх працы былі выдалены з навуковых бібліятэк. Як падкрэсьліў Райнэр Лінднэр, «Гісторыя беларускай гістарыяграфіі савецкага пэрыяду ёсьць гісторыяй яе ліквідацыі» [4]. Далучаная да СССР пазьней Літва пазьбегла татальнага зьнішчэньня гуманітарных кадраў і здолела ў 1945—1991 гг. працягваць традыцыі навуковай школы пэрыяду незалежнасьці, хай сабе і ў моцна абмежаваных марксісцкай дагматыкай рамках. У той самы час беларуская гістарычная школа была зьніштожаная ў 1930-я гг. і цяжка адраджалася. БССР была адзінай рэспублікай эўрапейскай часткі СССР, якая ня мела гістарычнага часопісу. Згодна з партыйнымі дырэктывамі, адлік сапраўнай гісторыі Беларусі вёўся з 1917 г. Беларускі этнас разглядаўся як негістарычны, які ня меў уласнай эліты, высокай культуры і мастацтва [5]. Беларуская гістарыяграфія была задушана ў абдымках этнаграфізму і партыйных дырэктываў. Усё створанае па-за межамі сялянскай хаты лічылася спадчынай польскіх паноў ці маскоўскіх памешчыкаў.
Склалася парадаксальная сытуацыя. Замест натуральнага аб’екта навуковага дасьледаваньня — роднага краю — гісторыкі БССР заўзята вывучалі гісторыю КПСС — партыі, пад кіраўніцтвам якой нішчылася беларуская этнічная культура. Пасьля разбурэньня каляніяльнай сыстэмы ў Афрыцы і Азіі падобнай сытуацыі не было нідзе ў сьвеце [6]. Акурат тады нечужы нам Віленскі край у сьвядомасці большасьці беларусаў стаўся часткай далёкай культурна Прыбалтыкі. Адначасова нацыянальна сьвядомая моладзь пад уплывам аматарскіх тэкстаў настаўніка літаратуры Міколы Ермаловіча захапілася мітам «беларускай дзяржавы ВКЛ», адмаўляючы этнічным літоўцам у праве на спадчыну ВКЛ і заціскаючы іх у межы Жамойці. Між тым пачатковых ведаў гістарычнай геаграфіі досыць, каб пераканацца, што значныя абшары гістарычнай Літвы з Коўна, Біржамі, Вількамірам і Ўпітамі знаходзяцца ў этнічнай і гістарычнай «Літве», а не «Жамойці» [7]. Элемэнтарнае знаёмства з крыніцазнаўствам і гісторыяй кнігі давядзе, што літоўскія кнігі масава друкаваліся ў ВКЛ, прычым з канца XVII — у XVIII ст. яны ўжо пераўзыходзілі накладамі друкаваныя выданьні на старабеларускай мове. Мова гэтых кніг называлася «літоўскай», і на гэтай мове пісаліся афіцыйныя акты ВКЛ — між іншым, Канстытуцыя Рэчы Паспалітай 3 траўня 1792 г. На жаль, гэтая інфармацыя не перашкаджае мітам пра «беларускую дзяржаву ВКЛ» заставацца папулярнымі ў акадэмічным асяродку. Зь іншага боку, многія літоўскія гісторыкі ня бачаць палітычнай і культурнай значнасьці русінскага складніка ў ВКЛ, пакідаючы нашым продкам ролю выключна дэмаграфічнага чыньніка.
Пасьля атрыманьня незалежнасці абедзьве краіны рухаліся ў бок дэмакратыі і эўрапейскіх каштоўнасьцяў. Лагодны палітычны клімат спрыяльна адбіваўся на кантактах гісторыкаў суседніх краінаў. У 1993 г. у этнічна літоўскай вёсцы Гярвяты адбыўся першы круглы стол беларускіх і літоўскіх навукоўцаў, прысьвечаны супольнай спадчыне ВКЛ. Літоўскія гісторыкі сталі частымі гасьцямі беларускіх канфэрэнцый. 1994-ты спыніў гэты працэс. З другой паловы 1990-х гг. Літва плаўна ўваходзіла ў структуры Эўразьвязу і НАТО, у той час як Беларусь рухалася ўсё далей на Ўсход. Практычна ўсе сумесныя навуковыя ініцыятывы замарозіліся. Для літоўскіх гісторыкаў больш цікавым зрабіўся Захад, а іх беларускія калегі спазналі ціск і дыскрымінацыю ва ўласнай краіне ды падзел сваёй супольнасці на «чэсных» і «нячэсных» навукоўцаў [8]. Апошнія дзесяць гадоў маладое пакаленьне літоўскіх гісторыкаў зноў масава выяжджае вучыцца на Захад. Іх старэйшыя калегі вывучылі ангельскую і нямецкую мовы ды ўсталявалі шчыльныя кантакты зь міжнароднымі акадэмічнымі ўстановамі, пачалі друкавацца за мяжой. У той самы час беларуская гістарычная супольнасьць пагружалася разам з усёй краінай у цемру міжнароднай ізаляцыі. Між тым для нармальнага разьвіцьця навуковай школы патрэбны сталы дыялёг з сусьветнай навукай. Ня трэба тлумачыць важнасьці падобных кантактаў. Калі літоўскія вучоныя адпраўляюцца на стаж у Кэмбрыдж ці Стакгольм, менскія гісторыкі сядзяць дома альбо, у лепшым выпадку, едуць у Маскву ці Варшаву. Як вынік, у Беларусі бракуе гісторыкаў, якія ведаюць заходнія мовы, сочаць за найноўшай літаратурай, якія наагул здольныя прыняць годны ўдзел у міжнародным акадэмічным праекце.
Цешыць, што апошнія тры гады ў беларуска-літоўскім гістарычным дыялёгу назіраюцца пазытыўныя зрухі. Вільня гасьцінна адчыніла дзьверы ўнівэрсытэту Мікалая Ромэра для бакаляўрскай і магістарскай праграмаў ЭГУ па гісторыі. Інстытут гісторыі Літвы адкрыў стаўку для дасьледчыка беларускай спадчыны ВКЛ, якую сёньня займае Генадзь Сагановіч. У літоўскай амбасадзе адбыўся круглы стол беларускіх і літоўскіх гуманітарыяў у пытаньнях супольнай спадчыны ВКЛ.
Наш выдавецкі праект, які зьдзейсьнены з ініцыятывы беларускага боку, быў сур’ёзна падтрыманы Інстытутам гісторыі Літвы (Дарыюс Сталюнас) і аўтарам гэтых радкоў. Спадзяюся, што абраныя намі разам артыкулы літоўскіх гісторыкаў пазнаёмяць беларускага чытача з шырокім спэктрам сучаснай гістарычнай думкі суседняй краіны, якая цягам сваёй 1000-гадовай гісторыі шчыльна павязаная зь Беларусьсю. Суседзі зноў робяцца цікавымі адзін аднаму.
1. Гл. маю рэцэнзію на швэдзкай мове на доктарскую працу літоўскай навукоўкі Аўдроне Янужэце, абароненай ва ўнівэрсытэце фінскага Тампэрэ: Janužytė, Audronė. Historians as Nation State-Builders: the Formation of Lithuanian University 1904—1922 (2005) // Nordisk Øst-Forum. No 4. 2006. S. 459—461.
2. Ігнатоўскі, Усевалад. Кароткі нарыс гісторыі Беларусі. — Мінск, 1922; Доўнар-Запольскі, Мітрафан. Гісторыя Беларусі. — Мінск, 1926 (Рукапіс); Доўнар-Запольскі, Мітрафан. Сацыяльна-эканамічная структура Літоўска-Беларускай дзяржавы ў XVI—XVII стагодзьдзях / Гісторыка-археалягічны зборнік. Том 1. Менск, 1927; Дружчыц, Васіль. Палажэньне Літоўска-Беларускай дзяржавы пасьля Люблінскай уніі / Працы Беларускага Дзяржаўнага Унівэрсытэту. Т. 5—6. — Менск, 1925; Любаўскі, Матвей. Літоўска-Беларуская дзяржава ў пачатку XVI стагодзьдзя / Чатырохсотлецьце Беларускага друку 1525—1925. — Менск, 1926; Пичета, Владимир. Белоруссия и Литва, XV—XVI вв. — Москва, 1961; Даўгяла, Дзьмітры. Літоўская мэтрыка й яе каштоўнасьць для вывучэньня мінуўшчыны Беларусі. — Riga, 1933.
3. Лiнднэр, Райнэр. Гісторыкі і ўлада. Мінск, 2003. С. 199. Заўважу, што празь семдзесят гадоў працуючы разам зь менскімі вучонымі над першым нямецкім падручнікам па гісторыі Беларусі «Handbuch der Geschichte Weissrusslands» (2001), гісторыкі зь Нямеччыны скардзіліся на мэтадалягічную прорву паміж імі і іхнымі беларускімі калегамі.
4. Лiнднэр, Райнэр. Беларускія гісторыкі пад Сталіным, 1870—1945 // Беларускі гістарычны агляд. 1998. Т. 5. Сш. 2 (9). С. 365—395.
5. Kotljarchuk, Andrej. The tradition of Belarusian Statehood: a war for the past // Contemporary Change in Belarus. Baltic and Eastern European Studies. 2004. Vol. 2. Södertörns högskola. Р. 41—72.
6. Урбан, Павал. Сучасныя палітычныя тэндэнцыі ў савецкай гістарычнай навуцы Беларусі / Беларускі зборнік. München, 1957. С. 40—63; Партноў, Андрій. Саветызацыя гістарычнай навукі ў Украіне і Беларусі (некаторыя канцэптуальныя меркаванні) // Беларускі гістарычны агляд. 2000. Т. 7. Сш. 2. С. 476—488.
7. Падрабязьней на гэтую тэму гл. мае развагі ў эсэ «Падарожжа ў сэрца Літвы» //ARCHE. 2006. № 1—2.
8. Kotljarchuk, Andrej & Wawrzeniuk, Piotr. Historieförvanskningen i Vitryssland // Helsingborg Dagbladet. 19.03.2006; Котлярчук, Андрей. Історики у шанцях: Білоруська наука під Лукашенком // Україна модерна. 2007. № 12 (1): Стандарти науки і академічне середовище. С. 62—71.
Андрэй Катлярчук (нар. 1968) - доктар гістарычных навук. Лектар унівэрсытэту Содэрторн у Стакгольме (Södertörns högskola).
Гэты нумар часопісу, як і іншыя, можна замовіць у распаўсюднікаў:
Баранавічы — Руслан Равяка, п/с 13, 225409, Баранавічы-9, тэл. (029) 767-20-37.
Берасьце — Ігар Бараноўскі, тэл. (0162) 25-61-55.
Віцебск — Барыс Хамайда, тэл. (0212) 34-52-41.
Гомель — Ларыса Шчыракова, тэл. (029) 341-66-94;
Дзяніс Федарэнка, тэл. (029) 733-55-22.
Горадня — Эдвард Дмухоўскі, тэл. (029) 133-87-17.
Магілёў — Алесь Асіпцоў, тэл. (0222) 25-57-85, (029) 625-57-85.
Маладэчна — Алесь Кштальтны, тэл. (044) 792-36-88, (029) 271-77-22.
Менск — Віталь Рыжкоў, тэл. (029) 545-20-36.
Наваполацак — Ірына Бельская, тэл. (029) 296-15-73
Шукаем распаўсюднікаў зь іншых мясьцінаў
Падпіска на часопіс "ARCHE Пачатак" прымаецца ўва ўсіх аддзяленьнях "Белпошты". Падпісны індэкс - 00345.
27 лiстапада 2009
Паслаць камэнтар
Каб атрымліваць інфармацыю пра новыя тэксты, што выстаўляюцца на arche.by, увядзіце свой э-адрас сюды
Каб даслаць ліст рэдактару ARCHE, упішыце тэкст і ўвядзіце свой э-адрас тутака.
Тры твары ў адным абліччы
Прэзентацыя паштовак з відамі старога Магілёва
Выстава Паўла Татарнікава “Брама мінулага”
Усе абвесткі
Камэнтары(18)
Алесь:
30 лiстапада 2009
Часам аматарскія тэксты настаўнікаў літаратуры могуць глыбей разумець гісторыю і быць больш аб'ектыўнымі, чым акадэмічныя працы дактароў навук...;)
Алег:
4 сьнежня 2009
Паважаны Андрэй Катлярчук!
Вадзім Уладзімеравіч Дзеружынскі разглядае гэткую тэму не ў надта вясёлкавым тоне:
http://secret-r.net/publish.php?p=218
Хацеў бы даведацца ў вас, як у гісторыка, які непасрэдна кантактуе зь летувісамі: з'абагулены погляд іхняе школаў па-ранейшаму ў тым, што Беларусы Й ІХ таксама "младшие братья"? Усе гэтыя Лаўрынавічусы й Баранаўскасы ўважаюць вас, беларусаў, за нейкіх прыдумшчыкаў?
У чым ўсёткі можа быць тут адзінсва з паплечнікамі зь Летувы?
Ігар:
6 сьнежня 2009
прачытаў пакуль толькі адну працу гісторыка "круцейшага" за нашых "міжнародна ізаляваных"
і адразу можна заўважыць хвалёны заходні узровень
Malcher Pietkiewicz па іхняму будзе Мэркеліс Пяткявічус (можа перакладчык што пераблытаў... цікава як там у арыгінале)
а звычайны настаўнік літаратуры мог бы падумаць што гэта проста Пяткевіч
Андрэй Катлярчук:
6 сьнежня 2009
Не Алесь, так я вы думаеце не бывае. Паняцця аб'ектыўнасьці не існуе ў сучаснай гістарычнай навуце. За кожным аўтарам -суб'ектыўнасьць (палітычная, дзяржаўная, этнічная і г.д.). Як вы мяркуеце дзе знаходзіцца шанаваная вамі "аб'ектыўнасьць" ў працах палестынскіх ці ізраільскіх гісторыкаў пра гісторыю сваго рэгіёну. Тое што сапраўды шануецца гэта навуковасць - прынцып абавязковы для прафэсійных гісторыкаў і непатрэбны аматарам. Трэба павучыцца каб зразумець ўсе нюансы (меня заззсюды бянтэжыць чаму ўсе аматары/блогеры упеўнены што кожны зацікаўлены легка можа пісаць гістарычныя творы, дайце веры вы жа да хірурга-аматара ня пойдзеце. Гісторыкі між іншым працуюць таксама з важнымі рэчамі, такімі як нацыянальная памяць). Дык вось Ермаловіч быў аматарам, бо передусім падганяў усе факты пад сваю першапачатковаў канцепцыю; адкідваў незручныя факты; ня быў здольны чытаць крыніцы на замежных мовах і давяраў скрочаным і недакладным перакладам і г.д. Пачытайце надрукаваны водгук на ягоныя працы вялікага патрыёта Беларусі але навукоўца Міколы Ўлашчыка.Каб зразумець як працаваць трэба спачатку павучыцца рамеслу гісторыка, гадоў так з 15. АК
Андрэй Катлярчук:
6 сьнежня 2009
Шаноўны Алег, Адказваю вам. Адзінства заключаецца ў тым што літоўскія і беларускія калегі мусяць вывучаць СУПОЛЬНАЮ спадчыну. Гэта значыць незалежна ад нацыяналістычных падыходаў папулярных ў абедзьвех краінах навука пераможа. Гэта азначае між іншым вывучэньне ВКЛ разам, а не па кавалках, зыходзячы з сучасных межаў. Пра тое што неабходнасьць гэтага кроку адчуваецца вялікай колькасьцю літоўскіх гісторыкаў .сьведчыць гэты нумар АРХЭ. Што большасьць дагэтуль "ня бачыць палітычнай і культурнай значнасьці русінскага складніка ў ВКЛ, пакідаючы нашым продкам ролю выключна дэмаграфічнага чыньніка." Дык пра гэта я пішу. Дарэчы, тое самае, адно з заменай русінскі на летувіскі адносіцца, на жаль, да большасьці беларускіх тэкстаў. Між іншым я застаюся на пазіцыях, якія я падкрэсліваў раней у сваей манаграфіі пра Кейданскаю унію, а менавіта што сучасныя РБ і Рэсп. Летува паўсталі на зусім іншым гістарычным грунце і не маюць простага дачыненьня да ВКЛ. Чаго не скажаш, напрыклад пра сучаснаю шведзкаю дзяржаву, што вядзе свой радавод непасрэдна ад 16 ст. Вялікае розніца мае вялікае значеньне. ВКЛ-агульная спадчына продказ шэрага сучасных народаў (беларусаў, літоўцаў, жамойтаў, мясцовых палякаў, татараў, габрэяў) і не можа дэ-факта і дэ-юрэ належыць жадной сучаснай дзяржаве.
Ан.Фран.:
6 сьнежня 2009
2Ігар
Не зусім зразумеў, у чым праблема. -ус (-іс і г.д.) у літоўскай - канчаткі назоўнага склону. Ну нянулявыя яны там, граматыка такая. Мы, скажам, да любога мужчынскага імені, нават і замежнага, ў творным склоне дададзім "ам" ці нешта падобнае - "Юліям Цэзарам", "Маркам Твэнам" і г.д. Ну а ў літоўцаў з латышамі і ў назоўным склоне тая ж фігня.
Ігар:
7 сьнежня 2009
2 Ан.Фран.
Пэўна маеце рацыю... нешта пра гэта праз цемру сваю не падумаў ((
Але тады атрымоўваецца, што перакладчык недапрацаваў? Форма на -ус нармалёвая для літоўскай мовы, але ў зваротным перакладе канчатак павінен адпасці?(прозвішча ж выглядае на славянскае)
Выбачайце за offtop да уступу гэта ўжо не мае дачынення.
Алег:
7 сьнежня 2009
Дзякуй, шаноўны Андрэй, за Вашы адказы!
І за тое, што азнаёміліся з досьледам наконт летувіскіх гісторыкаў В.У.Дзеружынскага. Далей не магу: прыгадваецца найфайны выказ Зьмяявіка “гістэрыка ў стане фанатаў Дзеружынскага”. І адразу перад вачыма бел-чырвона-белыя шалікі, зубцастыя сьцягі, значакі з выявай Вадзіма і, найабавязкова, - мячы зь ягонымі подпісамі... (Не, усёткі не перавяліся ў нас астрасловы!!)
Наконт навуковасьці. Вы глядзелі шматчародавік “Спрут”? У нас было пытаньне, калі ЎСЕ зьвяртаюцца адзін да другога “доктар”, дык мо, там, навогул, няма хворых? :) Вось і Анатоль Яфімавіч Тарас – доктар навук... Няхай ня “тых”, але, што такое “навуковасьць” добра ведае. Яго кнігі па гісторыі таксама па-вашаму “не кацюць”?
Вы ўважаеце рознасьць поглядаў паміж палестынскімі й ізраільскімі гісторыкамі. А ці ё, прабачце, навуковая дактрына сучаснай беларускае Гістарыяграфіі? І як па вашаму, існая незалежніцкая гістадактрына жыве ў асноўным НА МІТАХ?! (Не буду паўтарацца, мае сьціплыя пажаданьні на гэты конт былі ў камэнтах http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=32232 і http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=32141 )
/ З павагаю, Алег, “фанат Дзеружынскага” /
Ан. Фран.:
7 сьнежня 2009
2Ігар Імаверна, так. Але ў нас увогуле, як на мяне, крыху бесталковыя правілы перадачы літоўскіх імён, менавіта праз асіметрыю: яны адаптуюць славянскія імёны да сваёй граматыку, мы літоўскія не адаптуем. Гэта ж і з уласна літоўскімі імёнамі не вельмі зручна. Кажучы, напрыклад, "у Гінтараса" мы лепім славянскі канчатак роднага склону проста паверх літоўскага канчатку назоўнага. Але штось яно так ужо склалася.
Андрэй Катлярчук:
8 сьнежня 2009
Ігару,
Заўважце што беларусы таксама адаптуюць ўсе прозвішчы дзеячоў ВКЛ згодна нормам сучаснай граматыцы. Тут я не бачу вялікай розніцы паміж літоўцамі і беларусамі. Напрыклад у крыніцах няма “Скарына” а ёсьць “Скорина”. Гэта грае сваю ролю пры архіўных пошуках. Нарэшце ўсе імёны шляхты, месьцічаў і сялянаў пісаліся з сяр. 17 ст-18 ст лацінкай. Сучасныя беларускія аўтары ня проста транлітэруюць ўсе імёны без жаднай заўвагі ці спасылкі на арыгінал але нават робяць гэта адвольна калі замест Bazyl з'яўляецца Васіль. Відавочна шкаляры і аматары ўпеўнены што ў архівах існуе Караль Станіслаў Радзівіл «Пане Каханку»
Karol Stanisław Radziwiłł Panie Kochanku.
Таму ўсе заблытана як ў літоўцаў гэтак і з беларусаў. Больш меньш ў палякаў, але і яны падаюць лацінкай ўсе кірілічныя імёны 13-16 стст, да тагож часта паланізуя іх *калі замест Рыгоры Ежы. Выйсьце я бачу з тым каб ў навуковых працах абавязкова падавалася (у рысках) арыгіналбнае напісаннье імя.
Ігар:
8 сьнежня 2009
2 Андрэй Катлярчук
я ўжо напісаў, што няведаючы літоўскай мовы крыху паспяшаўся спрачацца )).
Атрымалася што збольшага мой каментар быў эмацыйны, чым рацыянальны.
Але вы самі пагадзіліся, што не без падстаў("Тут я не бачу вялікай розніцы паміж літоўцамі і беларусамі").
Проста неяк у вочы кінулася, што вам даспадобы крытыкаваць беларускіх гісторыкаў. Вось і апошнім пастом, які нібыта ў кантэксце перакладаў на літоўскую мову Вы больш увагі даеце хібам беларускіх перакладаў.
Не сумняваюся, што перад беларускімі гісторыкамі(тымі што жывуць і працуюць у РБ) неабмежаваная прастора для ўдасканалення.
Але іх замежныя калегі, хоць і далей прасунуліся, але таксама не ўсе дасканалыя ))
Алег:
9 сьнежня 2009
Цікава, а ўсёткі якое стаўленьне ў нашых гісторыкаў да паплечніка Ё.Лаўрынавічуса? Ці зь цягам такіх агульных летувіска-беларускіх праектаў, ён з аднадумцамі мусяць зьмяніць сваё гледжаньне на гісторыю ВКЛ? Тое, што летувісы адаптуюць прозьвішчы пад сваю мову - гэта правільна. Але ці згадзяцца яны пазначаць у дужках арыгінальныя імІ насельнікаў ВКЛ, калі найшмат зь іх сканчаліся на -іч?
Не зусім зразумела таксама ДУМКА сп.КАТЛЯРЧУКА: "ВКЛ - агульная спадчына продказ шэрага сучасных народаў (беларусаў, літоўцаў, жамойтаў,...)". Летувісы што, маецца на ўвазе, адмаўляюць сабе ў назовах “жамойты й літоўцы”? Ці разьдзяляючыя коскі намякаюць, што літоўцы - гэта аўкштайты? :)
Андрэй Катлярчук:
9 сьнежня 2009
Літоўцы гэта літоўцы (аукштайты, дзукі, сувалчай* апошнія гэта тыя што зараз жывуць ў Польшчы, вакол Сувалкаў,менавіта іх дыялект стаў асновай сучаснай літ. мовы). Жамойты гэта жамойты з уласным дыялектам, фактычна мовай бо гаворку гэту сапраўдныя літоўцы разумеюць слаба, як беларус з Гомля польскаю.
Жамойты зараз змагаюцца за статус этнічнай меншасьці.
Беларусы гэта перадусім русіны часоў ВКЛ.
Менавіта такі этнічны падзел вызначае Статут ВКЛ калі кажа што ўсе пасады шляхты у Княстве (чытай палітычныя правы) належаць толькі літоўцам, жмудзінам і русінам па паходжаньню.
Алег:
10 сьнежня 2009
Спадар Андрэй! Ваш погляд, што літоўцы - гэта аўкштайты, для мяне крыху незвычайны... Але ўсё адно – вялікі дзякуй. Дарэчы, адказ на пытаньне наконт гістарыяграфіяў вы, магчыма, разглядалі ўжо ў сваей працы: «Історики у шанцях: Білоруська наука під Лукашенком”... Але дзе гэта прачытаць? І ці варта, дарэчы, аматарам купляць даволі нятанны “Беларускі гістарычны часопіс”? Выданьне ж ўсёткі ў адрозьненьні ад “СІ” ці “Архэ” “під Лукашенком”? Гіроніі, спадарства, тут няма, хто ж не памятае нашы школьныя падручнікі па гісторыі імя Лаўрэньція Абэцэдарскага!
zmiejavik:
11 сьнежня 2009
Паважаны сп. Катлярчук!
Ці не маглі б Вы паіменна пералічыць гісторыкаў з беларускага акадэмічнага асяродка, якія падзяляюць міт пра «беларускую дзяржаву ВКЛ»? Напрыклад, падаць колькі прозвішчаў з Акадэміі навук.
2) Ці не маглі б Вы растлумачыць, на чым палягае пагружэнне беларускай навуковай супольнасці ў міжнародную ізаляцыю? Ці ў дачыненні да яе прынятыя адмысловыя санкцыі, ці на яе распаўсюджваюцца тыя, што прыняты ў дачыненні да чыноўнікаў, ці можа існуе нейкая негалосная практыка байкоту ўдзелу беларускіх навукоўцаў у міжнародных канферэнцыях?
Дзіўна чуць такія рэчы і ведаць прынамсі чатырох гісторыкаў, якія пабывалі на вучобе ці стажы ў Францыі, мець шэраг знаёмых, якія і ў дадзены момант знаходзяцца ў Нямеччыне, ужо не кажучы пра Польшчу.
Па-Вашаму, міжнародная ізаляцыя працягваецца дзесьці з сярэдзіны 90-х і да сёння, за выключэннем трох апошніх гадоў (г.зн., да 2006 г.). Тры апошнія гады ідзе нібыта і беларуска-літоўскі дыялог. А як, напрыклад, укладваюцца ў Вашу схему такія рэчы, як канферэнцыя па ВКЛ у Горадні ў 2004 г. з удзелам беларускіх, польскіх, літоўскіх, фінскіх, расійскіх і ўкраінскіх даследчыкаў? Ці, скажам, удзел беларускіх гісторыкаў у міжнародным праекце па выданні спісаў ураднікаў ВКЛ?
3) "маладое пакаленьне літоўскіх гісторыкаў зноў масава выяжджае вучыцца на Захад", бо ён стаў для іх цікавы, а для нас нібыта Усход. А можа паспрабаваць гэта разгледзець у кантэксце адсутнасці межаў і перашкодаў пры перамяшчэнні, а не на аснове ўяўнай цывілізацыйнай/геапалітычнай прыцягальнасці і ведання моваў? Таксама не варта забываць, што з Літвы за гады незалежнасці ўвогуле з'ехала 1/3 частка насельніцтва. А тут мы ўжо маем выхад на іншую праблему, далёка не ва ўсіх аспектах станоўчую для гэтай краіны.
4) "менскія гісторыкі сядзяць дома альбо, у лепшым выпадку, едуць у Маскву ці Варшаву". Цікава, якія стажыроўкі ў Маскве маюцца на ўвазе і хто з даследчыкаў ВКЛ туды часта ездзіць? Таксама цікава, чым не паказчык стажыроўка ці навучанне ў Варшаве? Ці Польшча таксама правінцыйная? І хіба не варшаўская школа вывучэння ВКЛ знаходзіцца сёння на першым месцы сярод іншых еўрапейскіх (нелітоўскіх і небеларускіх)?
5) Усё жыццё думаў, што Канстытуцыя 1791 (а не 1792!) была напісана па-польску. Калі нехта яе пераклаў - гэта яго прыватная справа. Ці не маглі б Вы ў пацверджанне сваіх словаў пра тое, што дзяржаўныя акты ў ВКЛ пісаліся па-літоўску, прывесці хаця б тузін такіх актаў, якія б давалі ўяўленне пра адпаведную масавую практыку цэнтральных уладаў?
6) Агульны тон і змест Вашай прадмовы дае зразумець, што літоўскія гісторыкі - прафесіяналы, а беларускія - ледзь не прафаны. Такія рэчы для беларускіх гісторыкаў выглядаюць зняважліва. Прычым у нумары, ім жа і адрасаваным. Па-мойму і там, і там людзі заўсёды розныя. І не ўсё літоўскае старэйшае пакаленне ўсё, што трэба, падвучыла. Прыклад Дубоніса ў гэтым нумары наглядны. А ў яго - палова спасылак на Гудавічуса. А што такое сам Гудавічус, тлумачыць доўга не трэба: нацыяналістычная форма, савецка-марксісцкі змест. У чым пагаджаюцца і рэцэнзенты: Аляксееў, Філюшкін (http://www.history.pu.ru/about/company/cathedra/slav/science/sspb/2008-1.php) і Груша (Беларускі гістарычны агляд. Том 14. 2007. Сшытак 1-2). Еўрапейскі конь на яго працах і не валяўся. Дзе старэйшыя вучыліся? - у савецкай школе і ўніверы. Як і ў нас. З той толькі розніцай, што ў Літве ў савецкі час больш дазвалялася нацыяналістычных трактовак у гісторыі (што зараз і адчуваецца).
Высокі ўзровень можа быць у працах маладых, тут я згодны. Але не абавязкова. Даводзілася бачыць маладых, якія займаюцца 17 ст., а не ведаюць польскай. Паказальна, што да нядаўняга часу большасць літоўскіх гісторыкаў карысталася канцэпцыяй пра існаванне нейкай такой "канцылярскай мовы ВКЛ" і толькі зараз дзякуючы тым жа маладым яе сталі называць "русінскай". Але пры гэтым адмаўляючы яе беларускі характар (у лепшым выпадку прызнаючы змешаны беларуска-украінскі). І артыкул Рагаўскене тут не выключэнне. Пры гэтым ідзе спасылка на два артыкулы, але ігнаруюцца працы, якія даводзяць, што яна была абапертая на беларускія дыялекты, а раннія ўкраінскія ўплывы былі выціснуты амаль напачатку.(падазраю, што літоўскія гісторыкі не дужа добра ведаюць беларускую і ўкраінскую, каб усведамляць нюансы ў розніцы паміж імі і рабіць адпаведныя высновы). Наколькі ўсё гэта адпавядае іх высокаму ўзроўню? І наколькі яму адпавядае Вашае ж прызнанне таго, што "многія літоўскія гісторыкі ня бачаць палітычнай і культурнай значнасьці русінскага складніка ў ВКЛ, пакідаючы нашым продкам ролю выключна дэмаграфічнага чыньніка"?
7) З Вашых слоў у чытача можа скласціся ўражанне, што літоўскі кнігадрук узяў нейкі рэванш у беларускага. Але у канцы XVII — у XVIII ст. як беларускі, так і літоўскі друк у ВКЛ былі з'явамі маргінальнымі на фоне польскага, таму незразумела, якое значэнне перавага адной маргінальнай з'явы над другой мае для вызначэння этнакультурных тэндэнцый у дзяржаве ў гэты час.
Я не адмаўляю, што ў Літве шмат прафесіяналаў. Што даказвае і гэты нумар АРХЭ. Магчыма, дзесьці ў іх атрымліваецца лепш (такую праблему, як фінансаванне, Вы глыбока не разглядаеце). І што ў нас ёсць сур'ёзныя праблемы. І метадалагічныя (з-за чаго, на маю думку, адстае такі напрамак, як гістарычная антрапалогія). Але, як па мне, прадмова, мякка кажучы, некарэктная. Лепш разглядаць узровень асобных даследчыкаў, а не мазаць чорнай фарбай усіх пагалоўна. І літоўскі гісторык пра сваіх калегаў ніколі б так не напісаў, прынамсі ў зборніку замежных перакладаў, ім жа і адрасаваным.
яшчэ вокладку i якасць паперы не абмеркавалі:
14 сьнежня 2009
скажу вам, хлопцы, па сакрэту, што самае цікавае ў тым літоўскім нумары - гэта прадмова Катлярчука. яе і трэба абмяркоўваць. а пра што там пішуць літоўскія навукоўцы - гэта ужо не так цікава
Вокладка і якасць добрыя:
16 сьнежня 2009
А абмеркаванне ідзе пад канкрэтным тэкстам, выкладзеным на сайце, і абмяркоўваюцца выключна праблемы, у ім закранутыя.
Алег:
18 сьнежня 2009
Спадар Катлярчук!
Сапраўды, якое ў вас і вашых паплечнікаў стаўленьне да "Беларускага гістарычнага часопісу"? Цікава было б прачытаць і вашы адказы на пытаньні Зьмяявіка.
(Ці мо ў вас здарылася што з інтэрнэтам?...)