Чаўшэску і застой энтрапіі

Андрэй Расінскі

Трэці артыкул з серыі "Лічбы рэвалюцый, пераваротаў і крызісаў".

У снежні 1989 года рухнуў рэжым Чаўшэску. Расправа была імгненнай і страшнай: вялікага кандукатара разам з жонкай тэрмінова судзілі і адразу расстралялі.

Але ў імклівым сконе румынскага сацыялізму няма нічога дзіўнага, калі паглядзець на графікі занятасці ды энтрапіі.

Разам з падзеннем Чаўшэску адбыўся хуткі абвал індустрыйнай занятасці, што дзесяцігоддзе панавала на плато.

Малюнак 1.

Энтрапія занятасці, якая і без таго заставалася на высокім узроўні, падскочыла да залімітных вяршыняў, што гарантавала высокую грамадскую тэмпературу.

Малюнак 2.

Увогуле структура сацыялістычнай эканомікі вызначалася непрапарцыйнасцю.

«У прамысловасці і сельскай гаспадарцы была сабраная празмерная колькасць працоўнай сілы, - пішуць складальнікі зборніка «Рынак працы і сацыяльная палітыка ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе». - Марудны рост вытворчасці і палітыка, скіраваная на прыярытэтнае развіццё цяжкай прамысловасці, прывялі да таго, што доля працоўнай сілы, занятай у прамысловасці і сельскай гаспадарцы ў краінах Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, заставалася высокай, у той час як на Захадзе за апошнія два дзесяцігоддзі яна значна знізілася» [1].

Але нават на фоне іншых румынская эканоміка выглядала звыродлівай. Індустрыя задушыла сэрвісны сектар, у краіне бракавала элементарных рэчаў. Чаўшэску набраў заходніх крэдытаў і аддаваў іх, выціскаючы ўсё з насельніцтва.

Спачатку ўсё было не так і кепска, дый здавалася звычайным для краіны, што мадэрнізуецца. Нешматлікая прамысловасць абагнала сэрвіс у 1940-50-ыя, калі была ўсталявана аднапартыйная сістэма, праведзена грашовая рэформа (1947) і нацыяналізацыя (1948) [2]. Энтрапія занятасці да таго часу таксама заставалася на нізкім дамадэрным плато - першай (0,618) і другой (0,682) залатой прапорцыі (табліцы 1 і 2).

У 1975 г. Злучаныя Штаты надаюць Румыніі статус краіны з найбольшым спрыяннем [3]. Раней Чаўшэску, які ў 1974 годзе заняў пасаду прэзідэнта Румыніі, асудзіў савецкую інтэрвенцыю ў Чэхаславакіі і фліртаваў з Захадам. На графіках занятасці 1975 год адметны скрыжаваннем індустрыі і сельскай гаспадаркі. Такім чынам, прамысловасць стала дамінуючай галіной. Але менавіта з гэтага часу энтрапія занятасці выходзіць на зацягнутае плато. А з 1979 году на плато кладзецца і індустрыя.

«Прэстыжныя праграмы мадэрнізацыі вытворчасці, павышэння якасці і канкурэнтаздольнасці румынскай прадукцыі праваліліся. <…> Недазагрузка прамысловых магутнасцяў дасягнула 30%» [4].

У адрозненне ад Польшчы, дзе энтрапійнае і індустрыйнае плато адзначылася «Салідарнасцю», Румынія занурылася ў бадзёра-бюракратычныя дыфірамбы «генія Карпат», якім быў абвешчаны Чаўшэску.

Толькі ў 1989 годзе сышліся разам занятасць у сельскай гаспадарцы і сэрвіс. Калапс адбыўся.

Калі паглядзець на занятасць жанчын, то карціна яшчэ больш выбуховая:

Малюнак 3.

У 1991 годзе скрыжаваліся сельская гаспадарка, сэрвіс і індустрыя.

Наступныя шаснаццаць гадоў Румынію калаціла (малюнак 1): занятасць у аграрным сектары ўзлятала і падала, занятасць у індустрыі дрыгалася, лініі злучаліся і разыходзіліся, пакуль у 2007 годзе Румынія не ўвайшла ў Еўразвяз.

Але энтрапія занятасці (малюнак 2) застаецца для краіны занадта высокай.

Далейшыя сюрпрызы не выключаюцца.

Дадаткі:

Табліца 1.